Raport Coffee Watch wskazuje, że produkcja kawy w Brazylii odpowiada za utratę ponad 11 mln hektarów lasów w latach 2001–2023. Wylesianie pogłębia susze, obniża plony i może zagrozić eksportowi wartemu miliardy dolarów. Unijne regulacje EUDR stawiają branżę przed koniecznością zmian.
Raport Coffee Watch ostrzega, że intensywne wylesianie w Brazylii związane z uprawą kawy osiągnęło w ciągu ostatnich dwóch dekad skalę zniszczeń porównywalną z Hondurasem. Opublikowana 22 października 2025 r. analiza „WAKE UP AND SMELL THE DEFORESTATION Coffee’s Destruction of Brazilian Forests and its Future” ujawnia, że w latach 2001–2023 brazylijskie regiony kawowe utraciły ponad 11 milionów hektarów lasów. Uprawa kawy, która wzrosła o ponad 105% w latach 1990–2023 (z około 0,6 mln do 1,23 mln hektarów), pozostaje obecną i narastającą siłą napędową niszczenia ekosystemów. Wylesianie to nie tylko katastrofa dla bioróżnorodności, ale także samoniszczący mechanizm, który podważa przyszłość samego przemysłu kawowego.
11 milionów hektarów mniej lasów. Kawa staje się jednym z głównych winowajców wylesiania
Coffee Watch przeprowadziło pierwszą zintegrowaną analizę, która mapuje straty leśne w Brazylii. Wykazała ona, że co najmniej 312 803 hektary nienaruszonych lasów zostały bezpośrednio wycięte pod uprawy kawy do 2023 roku. Co więcej, w granicach samych farm kawowych zniszczono 737 000 hektarów lasów. Największe straty (77%) odnotowano w biomie Cerrado – sawannie będącej kluczowym źródłem wody i bioróżnorodności. Poważnie dotknięty został również Las Atlantycki (Mata Atlântica), z którego pochodzi 20% utraconych obszarów leśnych w obrębie farm. Historycznie, ekspansja kawy od samego początku była motorem niszczenia Lasu Atlantyckiego, z którego pozostało dziś mniej niż 10% pierwotnej powierzchni. Brazylijski stan Minas Gerais, dostarczający niemal połowę krajowej produkcji kawy, ponosi największe straty ekologiczne w całym pasie kawowym. Analiza ujawnia również pośrednią rolę kawy w niszczeniu lasów: zajmując ziemię, uprawy wypychają inne rodzaje użytkowania, takie jak hodowla bydła, na obszary dziewiczych ekosystemów.
Wylesianie pogłębia suszę i zagraża plonom kawy w Brazylii
Wylesianie w Brazylii bezpośrednio przyczynia się do niestabilności klimatu, który jest niezbędny do uprawy kawy. Utrata lasów destabilizuje lokalne i regionalne cykle hydrologiczne, w tym system tzw. „latających rzek” – prądów powietrza transportujących wilgoć z Amazonii do południowo-wschodniej Brazylii. Od 2014 roku w Brazylii, zwłaszcza w pasie kawowym, zaobserwowano trwałe anomalie opadów. W Minas Gerais opady w kluczowych miesiącach rozwoju ziaren spadły nawet o 50% poniżej normy w 2014 roku. Co gorsza, w ciągu ostatnich 10 lat (2014–2023) w głównych strefach kawowych deficyty opadów odnotowano w 8 latach. Dane satelitarne NASA SMAP, mierzące wilgotność gleby, potwierdzają ten trend, wskazując na spadek wilgotności nawet o 25% w ciągu sześciu lat w najbardziej produktywnych regionach. Te powtarzające się wstrząsy klimatyczne przekładają się na straty ekonomiczne: susze w latach 2016–17, 2019–20 i 2023 drastycznie obniżyły plony, przyczyniając się do wzrostu cen kawy o ponad 40% w latach 2023–2024. Prognozy klimatyczne wskazują, że do 2050 roku Brazylia może stracić nawet dwie trzecie obszarów nadających się do uprawy Arabiki.
Unijne przepisy EUDR uderzą w brazylijskich eksporterów kawy
W świetle tych ryzyk branża staje w obliczu zaostrzenia regulacji rynkowych. Rozporządzenie UE w sprawie produktów wolnych od wylesiania (Rozporządzenie EUDR), które ma wejść w życie w 2026 roku (od red.: autorzy w raporcie piszą o przewidywanych opóźnieniach, więcej o aktualnej sytuacji w dzisiejszym artykule na temat EUDR), narzuca na firmy obowiązek udowodnienia, że ich łańcuchy dostaw kawy są wolne od wylesiania. Ta regulacja może zagrozić eksportowi kawy z Brazylii o wartości ponad 2,4 miliarda dolarów rocznie, co stanowi ponad połowę całkowitego handlu kawą w tym kraju. Coffee Watch wraz z AidEnvironment zidentyfikowało już sześć nowych przypadków potencjalnej niezgodności z EUDR w stanie Rondônia, gdzie kawa została zasadzona bezpośrednio na ziemi wyczyszczonej po dacie odcięcia EUDR (2020 r.). Wskazuje to, że ryzyko wykracza poza tradycyjny pas kawowy i sięga Amazonii. Rozwiązaniem, które zapewnia odporność na suszę, są systemy agroleśne – w strefach zalesionych, takich jak Zona da Mata, zaobserwowano większą stabilność wilgotności gleby w okresach suszy. Niestety, pomimo korzyści, w kluczowych regionach uprawy kawy wdrożenie systemów agroleśnych wciąż jest minimalne i dotyczy mniej niż 1% obszaru. Przejście na te systemy regeneracyjne jest kluczowe, aby sektor uniknął dalszych strat i wykluczenia z regulowanych rynków.
Czytaj też:
COP30: Brazylia proponuje 100 mld USD na odbudowę lasów tropikalnych w ramach mechanizmu RDM
Fotografia: isaac sloman, Unsplash