Nowy raport WMO pokazuje rosnący chaos w globalnym obiegu wody. Rok 2024 przyniósł susze, powodzie i rekordowe topnienie lodowców, a brak danych utrudnia walkę z kryzysem wodnym i osiągnięcie celów SDG 6.
Nowy raport Światowej Organizacji Meteorologicznej (WMO) pt. State of Global Water Resources podsumowujący stan globalnych zasobów wody w 2024 roku ujawnia, że cykl hydrologiczny stał się znacznie bardziej nieregularny i ekstremalny, przechodząc od ulewy do suszy. Zjawiska te mają kaskadowy wpływ na gospodarkę i społeczeństwa, zwiększając zagrożenia związane z wodą dla życia i źródeł utrzymania. Zgodnie z raportem, zaledwie około jedna trzecia globalnych dorzeczy rzecznych miała w 2024 roku „normalne” warunki, co oznacza szósty z rzędu rok utrzymującego się braku równowagi. Celeste Saulo, Sekretarz Generalna WMO, podkreśliła, że chociaż woda podtrzymuje nasze społeczeństwa, globalne zasoby wody na świecie znajdują się pod rosnącą presją, a rzetelne, oparte na nauce informacje są niezbędne, ponieważ nie można zarządzać tym, czego się nie mierzy.
Mapa odpływu rzek w 2024 roku według raportu WMO ; autor: WMO
Od El Niño do rekordowych powodzi – rok 2024 pełen wodnych skrajności
Rok 2024 został odnotowany jako najgorętszy rok w historii, rozpoczynający się od zjawiska El Niño, które wpłynęło na główne dorzecza rzek. Wyraźny brak równowagi hydrologicznej jest widoczny w fakcie, że w ciągu ostatnich sześciu lat tylko około jedna trzecia globalnych obszarów dorzeczy miała normalny odpływ, co oznacza, że dwie trzecie doświadczyło albo niedoboru, albo nadmiaru wody. W 2024 roku poważną suszą dotknięte były rozległe obszary dorzecza Amazonki, w tym dorzecza São Francisco, Paraná i Orinoko w Ameryce Południowej, a także południowa Afryka, obejmująca dorzecza Zambezi, Limpopo, Okavango i Orange. Jednocześnie odnotowano warunki bardziej mokre niż normalnie w Azji, Europie Środkowej oraz w Afryce Centralnej, Zachodniej i Wschodniej. Główne dorzecza europejskie, w tym Dunaj, a także azjatyckie, takie jak Ganges i Indus, odnotowały ponadprzeciętne odpływy. Europa doświadczyła najbardziej rozległych powodzi od 2013 roku, gdzie jedna trzecia sieci rzecznych przekroczyła wysokie progi powodziowe.
Lodowce tracą 450 Gt rocznie, a wody gruntowe coraz częściej poza normą
W kontekście ogólnoświatowego ocieplenia, 2024 rok był trzecim z rzędu, w którym odnotowano powszechną utratę lodu we wszystkich regionach zlodowaconych. Całkowita strata masy lodowców wyniosła 450 gigaton (Gt). Ta ilość topniejącej wody przyczynia się do wzrostu globalnego poziomu morza o około 1,2 milimetra w ciągu jednego roku, zwiększając ryzyko powodzi dla setek milionów ludzi żyjących w strefach przybrzeżnych. Wiele regionów małych lodowców osiągnęło lub jest bliskie osiągnięcia tak zwanego punktu szczytowego wody, po którym roczny odpływ wynikający z topnienia zaczyna maleć z powodu kurczenia się lodowca. W obszarze wód podziemnych, dane z 47 krajów wskazują, że zaledwie 38% monitorowanych studni miało normalny poziom – reszta wykazywała deficyty lub nadmiary. Nadmierna eksploatacja wód gruntowych pozostaje problemem w niektórych regionach, zmniejszając przyszłą dostępność wody dla ekosystemów i społeczności.
Wykres zmian masy lodowców na świecie 1976–2024 ; autor: WMO
Brak danych to „lot na ślepo” – dlaczego świat wciąż odstaje od realizacji SDG 6
Raport WMO podkreśla krytyczną potrzebę ulepszenia monitorowania i intensyfikacji wymiany danych. Sekretarz Generalna Saulo wskazała, że ciągłe inwestycje i lepsza współpraca w zakresie wymiany danych są niezbędne do zamknięcia luk w monitorowaniu, ponieważ bez nich „ryzykujemy lot na ślepo”. Szacuje się, że 3,6 miliarda ludzi zmaga się z nieodpowiednim dostępem do wody przez co najmniej miesiąc w roku, a przewiduje się, że do 2050 roku liczba ta wzrośnie do ponad 5 miliardów. Świat pozostaje daleko w tyle za realizacją Celu Zrównoważonego Rozwoju 6 (SDG 6) dotyczącego wody i warunków sanitarnych. WMO dąży do zwiększenia dostępności danych obserwacyjnych i integracji zmiennych, wspierana przez inicjatywy takie jak Global Hydrological Status and Outlook System (HydroSOS).
Czytaj też:
Naturalne rozwiązania kluczowe dla polityki klimatycznej – apel naukowców do SBTi i UNFCCC
Fotografia: materiały WMO