Naturalne rozwiązania klimatyczne, jak lasy i gleby, mogą zapewnić nawet 37% redukcji CO₂ do 2030 roku. Naukowcy apelują, by traktować je na równi z technologiami CDR, wskazując ich potencjał i znaczenie także dla Polski.
List zatytułowany „Do Not Rule Out Nature from Climate Action: the Scientific Imperative for Incentivizing Natural Climate Solutions on the Path to Net Zero”, podpisany przez 83 wybitnych naukowców z całego świata i opublikowany 9 września 2025 roku, podkreśla krytyczną rolę naturalnych rozwiązań klimatycznych (NCS). Dokument ten jest bezpośrednio skierowany do dwóch kluczowych instytucji globalnej polityki klimatycznej: Expert Working Group Science Based Targets Initiative (SBTi) oraz Article 6.4 Supervisory Body UNFCCC. Stanowi on odpowiedź na rosnącą tendencję w polityce klimatycznej, która faworyzuje technologiczne metody usuwania dwutlenku węgla (CDR), takie jak Direct Air Capture, kosztem rozwiązań opartych na przyrodzie, głównie ze względu na kwestię „permanentności”. Naukowcy podkreślają, że takie podejście może znacząco opóźnić osiągnięcie globalnych celów klimatycznych.
Permanentność w debacie klimatycznej – dlaczego natura wciąż się liczy
Głównym punktem spornym w debacie o usuwaniu dwutlenku węgla jest „permanentność”, czyli jak długo związany węgiel pozostaje zablokowany. Krytycy rozwiązań naturalnych wskazują na ryzyko odwrócenia (ang. reversal risk) wynikające z pożarów, chorób drzew czy zmian użytkowania ziemi. Argumentują, że permanentne magazynowanie jest zawsze najlepsze, eliminując przyszłe niepewności. Naukowcy ostrzegają przed zasadą „like-for-like” (podobne za podobne), która wymagałaby kompensacji emisji z paliw kopalnych wyłącznie usuwaniem CO₂ z gwarancją przechowywania przez ponad 1000 lat. To podejście wyeliminowałoby z potencjału mitygacyjnego 8-13 gigaton ekwiwalentu CO₂ rocznie. Przykładem jest biochar, dla którego Puro.earth w metodologii 2025 zwiększyło deklarowaną trwałość do „kilku stuleci” (CORC200+), ale nie do tysiącleci, z uwagi na potrzebę dalszych danych. Badania wykazują, że nawet lasy namorzynowe w Azji Południowo-Wschodniej – uznawane za niebieski węgiel – na 85% obszarów mogą doświadczyć ryzyka permanentności w ciągu 100 lat z powodu czynników społeczno-ekonomicznych i klimatycznych.
Gigatonowy potencjał NCS – lasy, gleby i oceany jako naturalne pochłaniacze CO₂
W przeciwieństwie do rozwiązań technologicznych, które są dekady od skali, drzewa oferują natychmiastową skalowalność gigatonową. Międzyrządowy Zespół ds. Zmian Klimatu (IPCC) szacuje, że naturalne rozwiązania klimatyczne (NCS) stanowią około 28% globalnego, wiarygodnego i opłacalnego potencjału mitygacyjnego. Lasy na świecie w latach 1990-2019 pochłaniały średnio 3,5 ± 0,4 Pg C rocznie, co stanowi równowartość niemal połowy wszystkich emisji z paliw kopalnych w tym okresie. Pokazuje to ich rolę jako stabilnego globalnego pochłaniacza węgla. NCS mogą zapewnić 37% opłacalnej mitygacji CO₂ potrzebnej do 2030 roku, aby utrzymać ocieplenie poniżej 2°C. Rozwiązania inżynieryjne, jak Direct Air Capture, do usunięcia 10 gigaton CO₂ rocznie wymagałyby 40-100 exajuli energii, porównywalnej z rocznym zapotrzebowaniem energetycznym całej Europy. Naturalne rozwiązania klimatyczne (NCS) oferują także liczne dodatkowe korzyści, takie jak ochrona bioróżnorodności, regulacja zasobów wodnych i zapobieganie erozji gleby.
NCS na rynku kredytów węglowych – szansa czy marginalizacja?
Kwestia naturalnych rozwiązań klimatycznych (NCS) jest kluczowa dla rynków kredytów węglowych i strategii biznesowych net-zero. Expert Working Group Science Based Targets Initiative (SBTi) oraz Article 6.4 Supervisory Body UNFCCC aktywnie pracują nad standardami metodologicznymi dla projektów usuwania dwutlenku węgla (CDR), w tym nad definicją „permanentności”. Nowe wytyczne SBTi dotyczące ograniczania emisji poza łańcuchem wartości (BVCM) mogą wpłynąć na wykorzystanie NCS w strategiach net-zero. Rynek może doświadczyć realokacji kapitału między projektami naturalnymi a technologicznymi, choć korporacje raczej nie zrezygnują całkowicie z NCS ze względu na ich natychmiastową skalowalność, niższe koszty i wspieranie celów związanych z bioróżnorodnością. Raport Ceres z września 2025 roku alarmuje, że utrata przyrody może kosztować osiem kluczowych sektorów gospodarki do 430 miliardów dolarów rocznie. W kontekście regulacyjnym Unia Europejska jest liderem w przepisach ESG, a CSRD od 2025 roku będzie wymagać obowiązkowych ujawnień zgodnych z celami Porozumienia Paryskiego.
Polska a NCS – lasy, projekty „carbon forests” i potencjał transformacji
Polska, z drugą najwyższą intensywnością węglową gospodarki w Unii Europejskiej, jest szczególnie zainteresowana różnorodnością rozwiązań klimatycznych. Lasy w Polsce pokrywają 29,7% powierzchni kraju (9,3 mln hektarów) i są konsekwentnym pochłaniaczem węgla. Od 2017 roku Lasy Państwowe realizują projekt „carbon forests”, mający na celu zwiększenie zasobów węgla w drzewostanach. Polityka Energetyczna Polski do 2040 roku (PEP2040) zakłada transformację energetyczną opartą na trzech filarach, z kluczową rolą odnawialnych źródeł energii w dekarbonizacji. Kontekst ten podkreśla znaczenie zintegrowanego podejścia, w którym naturalne rozwiązania klimatyczne (NCS) mogą odgrywać istotną rolę w osiąganiu krajowych celów redukcyjnych i wspieraniu celów net-zero.
Przyszłość CDR – zamiast fałszywej alternatywy: synergia natury i technologii
List naukowców to jasne wezwanie do odejścia od „fałszywej binarności” „permanentne kontra niepermanentne” i przyjęcia strategicznej hierarchii mitygacji, zakorzenionej w nauce, wykonalności operacyjnej i zintegrowanym wykorzystaniu wszystkich wiarygodnych rozwiązań. Ignorowanie potencjału naturalnych rozwiązań klimatycznych (NCS) kosztem koncentracji wyłącznie na rozwiązaniach technologicznych, będących we wczesnej fazie rozwoju i ograniczonych skalą, może prowadzić do poważnych opóźnień w globalnych działaniach klimatycznych. Zintegrowane podejście, uwzględniające zarówno rozwiązania naturalne, jak i technologiczne, jest kluczowe dla osiągnięcia ambitnych celów net-zero i ochrony naszej planety.
Czytaj też:
Lasy wtórne kluczem do szybkiego usuwania CO2 z atmosfery – nowe dane z Nature Climate Change
Fotografia: Timothy K, Unsplash