Susze z lat 2023–2025 ujawniają skalę globalnych zagrożeń – od załamania rolnictwa, przez kryzysy energetyczne, po masowe migracje i katastrofy ekologiczne. Raport United Nations Convention to Combat Desertification, NDMC oraz IDRA ostrzega: bez szybkich działań skutki będą jeszcze poważniejsze.
Ukazał się raport „Drought Hotspots Around the World 2023-2025”, przygotowany wspólnie przez United States National Drought Mitigation Center (NDMC) oraz United Nations Convention to Combat Desertification (UNCCD) i International Drought Resilience Alliance (IDRA). Dokument ten rzuca światło na dramatyczne skutki susz, które nawiedziły świat w latach 2023-2024. Raport szczegółowo analizuje najbardziej dotknięte regiony, czynniki klimatyczne leżące u podstaw tych zjawisk oraz głębokie podatności dotkniętych populacji. Jego celem jest dostarczenie kluczowych wniosków dla naukowców, decydentów i organizacji humanitarnych, aby wzmocnić monitorowanie, planowanie i reagowanie na susze.
Globalne wzorce klimatyczne w latach 2023 i 2024, które były dwoma najcieplejszymi latami w historii pomiarów, stworzyły warunki dla globalnych susz. Zjawisko El Niño-Southern Oscillation (ENSO) znacząco wpłynęło na ich nasilenie, przynosząc typowo suche warunki do Afryki Południowej, Azji Południowej i Południowo-Wschodniej oraz północnej części Ameryki Południowej i Ameryki Środkowej. Dodatkowo, susze uderzyły w obszary zidentyfikowane jako „gorące punkty” zmian klimatu.
Raport podkreśla, że podatność na suszę to wypadkowa ekspozycji, wrażliwości i zdolności adaptacyjnych. Czynniki społeczno-ekonomiczne odgrywają tu kluczową rolę, a społeczności zależne od rolnictwa na własne potrzeby są najbardziej zagrożone głodem, masowymi migracjami i konfliktami. Afryka, mimo minimalnego wkładu w emisje gazów cieplarnianych, ponosi nieproporcjonalnie duże obciążenia i ryzyko związane ze zmianami klimatu, w tym z przedłużającymi się suszami. Szczególnie narażone grupy to kobiety i dziewczęta, ludność tubylcza oraz społeczności izolowane lub wiejskie, ze względu na normy kulturowe, ograniczony dostęp do pomocy i zasobów, oraz finansową zależność od rolnictwa. W Etiopii, w regionach najbardziej dotkniętych suszą, odnotowano podwojenie częstości małżeństw dziecięcych, co prowadzi do poważnych nadużyć.
Najpoważniejsze konsekwencje susz 2023-2025
Raport identyfikuje szereg dramatycznych skutków susz na całym świecie:
• Powszechne niedobory wody i załamanie rolnictwa: W Somalii susza mogła przyczynić się do 43 000 nadmiernych zgonów w 2022 roku. Do kwietnia 2025 roku, ponad 10 milionów ludzi w Etiopii, w tym 4,4 miliona kobiet w ciąży i dzieci, cierpiało na głód i niedożywienie. W Malawi 44% upraw kukurydzy zostało zniszczonych, a w Hiszpanii cena oliwy z oliwek podwoiła się z powodu 50% spadku plonów. W Azji Południowo-Wschodniej susza przyczyniła się do globalnych niedoborów i wzrostu cen ryżu, kawy i cukru.
• Kryzysy energetyczne: Kraje zależne od hydroenergii, takie jak Zambia, doświadczyły racjonowania prądu, a nawet przerw w dostawach trwających do 72 godzin w szpitalach. Zimbabwe również dotknęły długotrwałe przerwy w dostawie prądu.
• Zakłócenia w handlu i transporcie: Niski poziom wody w Kanale Panamskim skutkował ograniczeniami w żegludze, redukując dochody kanału o około 100 milionów dolarów miesięcznie i opóźniając globalny handel. W basenie Amazonki, niski poziom rzek uniemożliwiał transport, izolując społeczności i utrudniając dostęp do podstawowych usług.
• Wpływ na zdrowie i społeczeństwo: Susze zwiększyły ryzyko chorób przenoszonych przez wodę, takich jak cholera, z powodu zanieczyszczonych źródeł wody. Brak wody i żywności utrudniał leczenie osób z HIV. Brak dostępu do wody i żywności pogarszał nierówności społeczne, prowadząc do zamykania szkół i przymusowych małżeństw dzieci.
• Katastrofy ekologiczne: Masowe zgony dzikich zwierząt, w tym 200 zagrożonych delfinów amazońskich i tysięcy ryb z powodu nadmiernie ciepłej wody, oraz śmierć setek słoni i hipopotamów w Afryce. Wzrost liczby pożarów, zwłaszcza w Amazonii. W Turcji, kurczące się jeziora i wyczerpywanie wód gruntowych przyczyniły się do powstawania ponad tysiąca zapadlisk.
Wyzwania i zalecenia w obliczu niespotykanej suszy
Raport podkreśla, że bez znaczących redukcji emisji gazów cieplarnianych, wzrost temperatur doprowadzi do częstszych i poważniejszych susz. Skuteczne przeciwdziałanie suszom wymaga natychmiastowych, systemowych i międzysektorowych rozwiązań oraz współpracy międzynarodowej. Kluczowe zalecenia obejmują:
• Zmniejszenie zapotrzebowania na wodę: Konieczna jest redukcja zużycia wody, zwłaszcza w rolnictwie, które jest największym globalnym konsumentem wody słodkiej. Należy promować uprawy mniej wodochłonne i rodzime rośliny, a także zwiększyć efektywność systemów transportu wody, ponieważ w miastach takich jak Meksyk nawet 40% wody jest tracone z powodu nieszczelności infrastruktury, a w małych katalońskich społecznościach nawet 80%. Dywersyfikacja źródeł energii poza hydroenergetykę również zmniejszy presję na zasoby wodne.
• Przygotowanie na suszę: Niezbędne jest tworzenie i utrzymywanie proaktywnych planów działania na wypadek suszy, w tym systemów wczesnego ostrzegania i lepszego zbierania danych, zwłaszcza dotyczących poziomu wód gruntowych. Należy również ponownie ocenić wykonalność obecnych praktyk, takich jak umowy o podziale wody (np. traktat między Meksykiem a USA z 1944 roku) i rolnictwo irygacyjne w suchych regionach. Rozwiązania oparte na naturze, takie jak agroleśnictwo i odbudowa mokradeł, mogą poprawić retencję wody i przynieść znaczne korzyści ekonomiczne.
• Zaangażowanie społeczności: Aktywne włączanie kobiet, ludności tubylczej i społeczności wiejskich w procesy decyzyjne dotyczące polityki wodnej i monitorowania suszy jest niezbędne do opracowania sprawiedliwych i skutecznych rozwiązań. Inicjatywy takie jak „Drought Impact Tracker”, prototypowy system UNCCD i NDMC do gromadzenia danych w czasie rzeczywistym od rolników i pasterzy, mogą wspierać informowanie naukowców i decydentów.
Raport jednoznacznie wskazuje, że przyszłe ryzyka związane z suszami będą kształtowane przez zmiany środowiskowe i społeczne. Wzrost temperatur, urbanizacja i zmiany w użytkowaniu gruntów będą dalej obciążać zasoby wodne, wymagając wzmocnienia ekosystemów, zmian w zarządzaniu wodą i zapewnienia równego dostępu do zasobów dla wszystkich.
Link do raportu znajduje się tutaj.
Czytaj też:
Miliardy euro strat w rolnictwie UE co roku. Wnioski z raportu fi-compass o zarządzaniu ryzykiem
Fotografia: Lazarus Marson, Unsplash