Opracowanie MPA będzie obowiązkowe w przypadku miast średnich i dużych
5 listopada 2024 r. Rada Ministrów przyjęła przedłożony przez MKiŚ projekt ustawy o zmianie ustawy – Prawo ochrony środowiska oraz niektórych innych ustaw (UC33). Ustawa przewiduje, że miasta powyżej 20 tys. mieszkańców będą opracowywały miejskie plany adaptacji do zmian klimatu (MPA).
Projekt ustawy przedstawia koncepcję systemu planowania adaptacji miast do zmian klimatu, opracowaną przez zespół MKiŚ na podstawie wniosków z pilotażowego projektu dotyczącego miast powyżej 100 tys. mieszkańców. Dokumentem, w którym samorządy będą ustalały rozwiązania dopasowane do lokalnych warunków, będzie miejski plan adaptacji do zmian klimatu (MPA). Jego sporządzenie będzie obowiązkowe w przypadku miast średnich i dużych. MPA będzie oparty na analizach meteorologicznych i hydrologicznych oraz prognozach zmian klimatu i związanych z nimi ryzyk.
W zasadniczej części dokumentu pojawią się dwie koncepcje:
- zazieleniania miasta oraz zagospodarowania wód opadowych i roztopowych na jego terenie,
- opis celów i działań adaptacyjnych oraz sposobu ich wdrażania.
Co równie ważne, dokument będzie musiał zawierać zasady monitorowania jego realizacji, by można było stwierdzić, czy samorząd prowadzi skuteczną politykę adaptacyjną, czy nie. Co 2 lata władze miejskie będą tworzyły raport z procesu monitoringowego i przekazywały go do Instytutu Ochrony Środowiska – Państwowego Instytutu Badawczego, podległego MKiŚ. MPA będzie aktualizowane nie rzadziej niż raz na 6 lat.
Komponent adaptacyjny zostanie również uwzględniony w strategicznych dokumentach gminnych i ponadlokalnych oraz w planowaniu przestrzennym gmin i województw. Ponadto nowe przepisy przewidują rozwiązania, które usprawnią działanie programów finansowych „Stop Smog” i „Czyste Powietrze”.
Najważniejsze rozwiązania
- Miasta o liczbie mieszkańców równej i większej niż 20 tys. będą musiały opracować MPA.
- MPA muszą być przyjęte nie później niż do 2 stycznia 2028 r.;
- W ramach FEnIKS w działaniu 2.4 „Adaptacja do zmian klimatu zapobieganie klęskom i katastrofom” zapewniono środki na opracowanie MPA dla tych miast. Przewidziany budżet na to zadanie wynosi 20 mln zł;
- Dotychczas uchwalone w miastach o liczbie mieszkańców równej 20 tys. lub większej dokumenty o charakterze strategiczno-wdrożeniowym miasta mogą uznać za MPA w rozumieniu ustawy.
- W ramach oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko będzie trzeba określić wpływ przedsięwzięcia na klimat oraz podatność (uwzględniającą narażenie oraz odporność) danego przedsięwzięcia na zmiany klimatu.
Usprawnienie realizacji programów „Stop Smog” i „Czyste Powietrze”
Ponadto, wprowadzone zostaną dodatkowe mechanizmy wspierające realizację przedsięwzięć proekologicznych w miastach oraz na pozostałych obszarach kraju, w których stwierdzane zostały przekroczenia norm jakości powietrza objętych systemem monitoringu jakości powietrza. W tym celu usprawnione zostaną warunki realizacji programów „Stop Smog” i „Czyste Powietrze”, które są dedykowane dofinansowaniu m.in. wymiany starych urządzeń na paliwa stałe lub systemów grzewczych na spełniające standardy niskoemisyjne, przyłączaniu do sieci ciepłowniczej, elektroenergetycznej lub gazowej oraz kompleksowej termomodernizacji jednorodzinnych budynków mieszkalnych.
Dzięki nowym przepisom możliwe będzie przyśpieszenie procesu poprawy jakości powietrza oraz ograniczenie wielkości emisji gazów cieplarnianych wprowadzanych do powietrza. Proponowane działania usprawnią także niektóre procesy administracyjne i przełożą się na możliwość pozyskania przez samorządy większych środków finansowych na poprawę jakości powietrza oraz zwiększenie odporności miast na zmiany klimatu.
Ustawa realizuje kamienie milowe Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększania Odporności, tworząc podstawy dla inwestycji. Umożliwi to wprowadzenie norm jakości dla peletu i brykietu drzewnego oraz uruchomienie Instrumentu Zielonej Transformacji Miast. Dodatkowo, ustawa ustanawia krajową podstawę prawną dla wsparcia gospodarki niskoemisyjnej, z wartością inwestycji przekraczającą 1,1 mld €.
Nowe przepisy mają wejść w życie po 14 dniach od ogłoszenia w Dzienniku Ustaw.
Nowe dofinansowania dla samorządów na adaptację do zmian klimatu i gospodarowanie wodami opadowymi
NFOŚiGW otworzył 31 października 2024 r. dwa nabory wniosków dla samorządów. Mają one na celu wsparcie: adaptacji do zmian klimatu oraz zrównoważonego gospodarowania wodami opadowymi. Dofinansowanie, w wysokości 500 mln zł na każdy z programów, pochodzi z funduszy europejskich na lata 2021-2027. Pierwszy nabór dotyczy adaptacji terenów zurbanizowanych i trwa do 31 stycznia 2025 r., a drugi, dotyczący zapobiegania klęskom i katastrofom, kończy się 31 marca 2025 r.