Rząd Peru podjął kontrowersyjną decyzję o zmniejszeniu obszaru chronionego, na którym znajdują się słynne geoglify z Nazca. Zmiany budzą poważne obawy konserwatorów, archeologów i organizacji środowiskowych, które ostrzegają przed skutkami dla dziedzictwa kulturowego i kruchych ekosystemów pustynnych.
Jak podaje Associated Press, Peru podjęło decyzję o znacznym zmniejszeniu obszaru parku archeologicznego, w którym znajdują się słynne linie Nazca, co wywołało poważne obawy wśród konserwatorów, archeologów i obrońców środowiska.
Co to jest park archeologiczny linii Nazca?
Park archeologiczny linii Nazca jest domem dla słynnych geoglifów wyrytych w pustyni tysiące lat temu. Został on wpisany na listę Światowego Dziedzictwa UNESCO w 1994 roku pod nazwą „Linie i Geoglify Nazca i Pampas de Jumana”. Obszar ten jest również uznawany za jeden z najbardziej kruchych ekosystemów pustynnych Peru. Same Linie Nazca, stworzone między 500 r. p.n.e. a 500 r. n.e., są płytkimi nacięciami w ziemi, zazwyczaj o głębokości 10 do 15 cm, powstałymi poprzez usunięcie czerwonobrązowych kamyków, co odsłoniło jaśniejszą, żółtoszarą glebę. Łączna długość wszystkich linii przekracza 1300 km.
Decyzja o redukcji chronionego obszaru i jej uzasadnienie
Peruwiański rząd zdecydował o zmniejszeniu parku archeologicznego o około 42%. Ministerstwo Kultury Peru, które podjęło tę decyzję 30 maja, zredukowało rezerwat z około 5600 kilometrów kwadratowych do około 3200 kilometrów kwadratowych.
Rząd Peru twierdzi, że dostosowanie granic wynika z zaktualizowanych badań naukowych i nie narusza statusu Miejsca Światowego Dziedzictwa UNESCO ani jego podstawowych zabezpieczeń. Ministerstwo podkreśla również, że pozostaje zaangażowane w zachowanie dziedzictwa kulturowego miejsca poprzez regulowane zarządzanie. Minister Kultury, Fabricio Valencia, zapewnił, że choć nielegalne wydobycie istnieje na tym obszarze, podjęte środki nie zachęcają do niego ani nie zwiększają ryzyka szkód. Dodał, że w rezerwacie znajdują się złoża minerałów, ale nie posiada dokładnych informacji o ich rodzaju.
Obawy i krytyka
Decyzja Peru wzbudziła jednak alarm i ostrą krytykę.
• Ryzyko dla dziedzictwa i środowiska: Krytycy twierdzą, że zmniejszenie obszaru otwiera drogę dla nieformalnego górnictwa i osłabia dziesięciolecia ochrony kulturowej i ekologicznej. Obszar ten jest częścią wpisanego na listę UNESCO Miejsca Światowego Dziedzictwa, będącego domem dla Linii Nazca – masywnych geoglifów wyrytych w pustyni tysiące lat temu – oraz jednego z najbardziej kruchych ekosystemów pustynnych Peru.
• Powiązanie z górnictwem: Mariano Castro, były wiceminister środowiska Peru, zauważył, że redukcja usuwa ochronę dokładnie tam, gdzie działalność wydobywcza się rozszerza, wykluczając strefy z aktywnymi lub oczekującymi roszczeniami górniczymi. Castro ostrzegł, że decyzja może spowodować „bardzo poważne ryzyko i skumulowane szkody”. Zabezpieczenia dziedzictwa archeologicznego podczas formalizacji rzemieślniczego górnictwa są już ograniczone, a sytuację pogarsza „niezdolność ministerstwa kultury do uwzględnienia skumulowanego wpływu dziesiątek, a nawet setek operacji górniczych na wrażliwe strefy archeologiczne”.
• Łamanie zobowiązań prawnych: Peruwiański prawnik środowiskowy, César Ipenza, który śledził decyzję, określił ją jako „osłabienie zarówno ochrony środowiskowej, jak i kulturowej”. Stwierdził, że państwo powinno przestrzegać swoich zobowiązań wynikających z umów międzynarodowych, a nie ulegać prywatnym interesom. Ipenza i inni uważają, że to wycofanie się odzwierciedla wzór ustępstw regulacyjnych na rzecz głównie nielegalnych górników złota. Zauważył, że „istnieje sojusz między obecnym rządem a nieformalnymi sektorami górniczymi”, a ramy prawne są coraz bardziej łagodzone na ich korzyść. Castro dodał, że ruch ten może naruszać peruwiańskie prawo, w szczególności Artykuł 5(h) Ustawy o Ocenach Oddziaływania na Środowisko, który nakazuje ochronę dziedzictwa archeologicznego i historycznego. Ipenza skrytykował to jako „umożliwianie nielegalności pod pozorem dostosowań technicznych”, nazywając to „haniebnym zapominaniem o przodkach i dziedzictwie” oraz maskowaniem decyzji torujących drogę sektorom dążącym do narzucenia nielegalności.
• Status UNESCO: UNESCO poinformowało dziennikarzy Associated Press, że nie zostało powiadomione przez władze Peru o żadnych zmianach w granicach Miejsca Światowego Dziedzictwa, które są kluczowe dla jego ochrony. Organizacja zapowiedziała, że zwróci się o więcej informacji do władz peruwiańskich.
Podsumowując, decyzja Peru o zmniejszeniu parku Nazca budzi poważne pytania dotyczące zobowiązań kraju w zakresie ochrony dziedzictwa kulturowego i środowiskowego oraz potencjalnych negatywnych konsekwencji dla jednego z najważniejszych miejsc archeologicznych na świecie.
Fotografia: Daniel Prudek, Adobe Photostock