Podczas Polish Circular Forum eksperci zgodnie przyznali: Polska pilnie potrzebuje nowej strategii GOZ. Obecna mapa drogowa z 2019 roku nie odpowiada już realiom rynkowym ani unijnym ambicjom cyrkularnym.
Gospodarka o obiegu zamkniętym (GOZ) staje się kluczowym elementem przyszłości gospodarczej, a cele unijne są ambitne: do 2030 roku co czwarty surowiec ma pochodzić z obiegu zamkniętego. Polska przedsiębiorstwa są otwarte na tę transformację, jednak jej przyspieszenie wymaga pilnej interwencji w postaci nowej, międzysektorowej Mapy Drogowej dla Gospodarki o Obiegu Zamkniętym. Eksperci zgodnie podkreślają, że obecny dokument, przyjęty w 2019 roku, nie spełnia już swojej roli i wymaga aktualizacji, co najbardziej odczuwają małe i średnie przedsiębiorstwa (MŚP).
Wyzwania MŚP w transformacji do gospodarki o obiegu zamkniętym (GOZ)
Małe i średnie przedsiębiorstwa są kluczowym uczestnikiem wszelkich zmian transformacyjnych, w tym tych w kierunku GOZ, i na co dzień mierzą się z największymi wyzwaniami. Z badań Klastra Gospodarki Cyrkularnej i Recyklingu wynika, że tylko 3–3,5 proc. firm z sektora MŚP jest świadomych i przygotowanych do transformacji. Jest to ogromnie niski odsetek, co widać także w konkursach na środki wspierające transformację.
Główne bariery, z którymi borykają się MŚP, to:
• Niewystarczające fundusze na inwestycje w nowe technologie czy infrastrukturę recyklingową.
• Szybko zmieniające się prawo.
• Brak jasnych przepisów i systemu wsparcia.
• Niska świadomość na temat gospodarki cyrkularnej – właściciele MŚP oceniają ją na 3,6 pkt w skali 1–5.
Przejście na model cyrkularny wymaga inwestycji i nowego projektowania produktów z myślą o ich długowieczności i łatwości naprawy. Jednak co piąta badana firma nie potrafi określić horyzontu czasowego inwestycji w GOZ, a najczęściej ich plany sprowadzają się do segregacji odpadów (57%), edukacji pracowników (55%) czy ponownego wykorzystania surowców (48%).
Komentują: Marcin Podgórski, dyrektor Departamentu Gospodarki Odpadami, Emisji i Pozwoleń Zintegrowanych, Urząd Marszałkowski Województwa Mazowieckiego w Warszawie, Agnieszka Zdanowicz, wiceprezes Klastra Gospodarki Cyrkularnej i Recyklingu, Katarzyna Błachowicz, wiceprezes Klastra Gospodarki Cyrkularnej i Recyklingu, Martyna Robakowska, Dyrekcja Generalna ds. Środowiska w Komisji Europejskiej. Materiał: Agencja Newseria
Dlaczego obecna Mapa Drogowa GOZ wymaga aktualizacji?
Aktualna Mapa Drogowa Transformacji w kierunku Gospodarki o Obiegu Zamkniętym, przyjęta w 2019 roku, była pierwszym w Polsce rządowym dokumentem mającym na celu zaszczepienie idei GOZ. Mimo że była dobrze przygotowana i stanowiła dokument kierunkowy, rzeczywistość od 2019 roku mocno się zmieniła, co czyni ją niewystarczającą.
Katarzyna Błachowicz, wiceprezes Klastra Gospodarki Cyrkularnej i Recyklingu, wskazuje na kluczowe obszary, których brakuje w poprzedniej mapie:
• Ekoprojektowanie, nie tylko w kontekście produktów i usług, ale także optymalizacji zarządzania produkcją.
• Luka inwestycyjna.
• Nowe technologie.
• Budowanie cyrkularnego ekosystemu.
• Brak ram wdrażania poszczególnych elementów i wyznaczenia kamieni milowych z perspektywą ich wdrażania pod kątem inwestycji i technologii.
Dodatkowo, brak jest jednolitych regulacji prawnych w kontekście definicji i standardów produktów czy usług cyrkularnych. Nie ma również rynku promującego surowce wtórne (tzw. re-surowce) ani instrumentów wsparcia (np. ulg, pierwszeństwa zielonych produktów, zielonych certyfikatów), które zachęcałyby do ich wykorzystania.
Nowa strategia GOZ dla Polski w kontekście celów unijnych do 2030 roku
Marcin Podgórski z Urzędu Marszałkowskiego Województwa Mazowieckiego podkreśla, że potrzebny jest zupełnie nowy dokument, być może już nie mapa drogowa, a strategia lub plan działania na rzecz wdrażania gospodarki obiegu zamkniętego. Taka strategia powinna jasno określać, kto i co powinien wykonać, zawierać „checkpointy” do weryfikacji postępów oraz zapewniać współpracę wszystkich interesariuszy: przemysłu, produkcji, handlu, administracji, systemu gospodarki odpadami oraz konsumentów.
Potrzeba kompleksowej strategii jest tym bardziej paląca, że unijna transformacja w kierunku GOZ przyspiesza. Komisja Europejska planuje przyjąć akt w tej sprawie w 2026 roku, dążąc do tego, aby do 2030 roku 24 proc. surowców pochodziło z obiegu zamkniętego. Martyna Robakowska z Dyrekcji Generalnej ds. Środowiska w Komisji Europejskiej zaznacza, że GOZ jest jednym z priorytetów KE, mającym na celu budowanie konkurencyjności unijnego przemysłu i efektywniejszy obrót zasobami.
Unia Europejska wprowadza konkretne działania, takie jak:
• Rozporządzenie PPWR (Packaging and Packaging Waste Regulation), które zakłada zmniejszenie ilości odpadów opakowaniowych o 5% do 2030 roku (w stosunku do 2018 roku) i o 15% do 2040 roku. Do końca tego roku co najmniej 65% odpadów opakowaniowych ma być poddanych recyklingowi, a za pięć lat – co najmniej 70%.
• Rozporządzenie EUDR (European Union Deforestation Regulation), zobowiązujące producentów do zapewnienia, że wykorzystywane materiały nie pochodzą z terenów wylesionych lub zdegradowanych.
Wszystkie te kwestie były przedmiotem dyskusji podczas Polish Circular Forum zorganizowanego 17 czerwca przez Klaster Gospodarki Cyrkularnej i Recyklingu, gdzie przedstawiciele kluczowych instytucji i branż opracowywali założenia i rekomendacje dla Nowej Mapy Drogowej GOZ dla Polski na lata 2025–2030. Opracowanie i wdrożenie takiej strategii jest kluczowe dla wsparcia polskich firm i efektywnego włączenia się w unijne cele cyrkularne.
Czytaj też:
Fotografia: GG Kenji, Adobe Photostock