Raport Climate Inequality Report 2025 pokazuje, że emisje wynikające z własności kapitału są skoncentrowane w rękach najbogatszych. 1% kontroluje znaczną część „emisji kapitałowych”, podczas gdy inwestycje w paliwa kopalne wciąż rosną. Autorzy proponują podatek od intensywności węglowej aktywów i większą rolę państwa.
Raport Climate Inequality Report 2025, przygotowany przez World Inequality Lab, rzuca nowe światło na fundamentalne powiązania między nierównościami majątkowymi a klimatem. Autorzy wskazują, że najbogatsi, kontrolując aktywa w wysokoemisyjnych sektorach, napędzają kryzys klimatyczny w stopniu znacznie większym niż przez samą konsumpcję. Ta dysproporcja jest ogromna: globalny 1% najbogatszych odpowiada za 41% globalnych emisji związanych z prywatną własnością kapitału (mierzone na podstawie udziałów w firmach i funduszach), podczas gdy ich udział w emisjach wynikających z konsumpcji wynosi 15%. Analiza ta podkreśla, że majątek jest kluczowym wskaźnikiem siły ekonomicznej i politycznej, a jego rosnąca koncentracja – globalne 10% najbogatszych posiada trzy czwarte wszystkich aktywów – ma bezpośrednie przełożenie na trajektorię transformacji energetycznej.
Kapitał kopalny w rękach najbogatszych – jak inwestycje 1% napędzają emisje CO₂
Lwią część emisji generowanych przez najbogatsze grupy społeczne stanowią emisje związane z własnością kapitału. Dla najbogatszych 10% w USA, Francji i Niemczech, ponad 75% emisji pochodzi właśnie z posiadania aktywów. Wynika to z faktu, że bogatsi inwestorzy skłaniają się ku aktywom o wyższym ryzyku i wyższych zwrotach, które często charakteryzują się większym śladem środowiskowym, takim jak akcje i aktywa biznesowe. Pomimo wezwania Porozumienia Paryskiego do zaprzestania nowych projektów paliw kopalnych, w 2025 roku globalne inwestycje w ten sektor wciąż wynoszą 1,1 biliona USD, co stanowi niemal jedną trzecią wszystkich wydatków energetycznych. Ciągłe zatwierdzanie ponad 200 nowych projektów naftowych i gazowych oraz ponad 850 kopalń węgla grozi wyczerpaniem budżetu węglowego kompatybilnego z celem 1.7°C. Ta ekspansja, często wspierana przez kapitał i instytucjonalnych inwestorów z Globalnej Północy, prowadzi do nowego typu ekstraktywizmu, w którym kraje dekarbonizujące się wewnętrznie czerpią zyski z wysokoemisyjnych inwestycji zagranicznych.
Podatek węglowy od majątku i publiczny „szok inwestycyjny” – propozycje World Inequality Lab
Raport ostrzega, że brak działań systemowych może pogłębić dysproporcje. Jeśli 1% najbogatszych sfinansuje i przejmie kontrolę nad wszystkimi nowymi inwestycjami w zielone technologie do 2050 roku, ich udział w globalnym majątku może wzrosnąć z obecnych 38.4% do 46%. Taki scenariusz grozi nową falą koncentracji majątku. Kluczem do osiągnięcia sprawiedliwej transformacji jest integracja polityki klimatycznej z narzędziami redystrybucji. Raport postuluje trzy główne kierunki działania:
1. Wprowadzenie globalnego zakazu nowych inwestycji w paliwa kopalne, zaczynając od regulowania inwestycji zagranicznych przez krajowe podmioty.
2. Wprowadzenie podatku węglowego od aktywów (lub ich intensywności węglowej). Taki mechanizm ma zachęcać inwestorów do przekierowania kapitału z aktywów wysokoemisyjnych i jest bardziej progresywny niż typowe podatki konsumpcyjne.
3. Publiczny „szok inwestycyjny” w infrastrukturę niskoemisyjną.
Państwo powinno działać jako inwestor pierwszej instancji, finansując długoterminowe, ryzykowne projekty transformacyjne, co mogłoby znacząco zredukować nierówności majątkowe a klimat. Niezbędna jest również reforma międzynarodowego systemu arbitrażu inwestycyjnego (ISDS), który chroni interesy kapitału kopalnego, narażając budżety publiczne na gigantyczne koszty odszkodowań za wycofanie się z toksycznych aktywów.
Bez przejrzystości finansowej i redystrybucji kapitału nie będzie sprawiedliwej transformacji
Odkrycia World Inequality Lab stanowią wyzwanie dla rynków kapitałowych. Podkreślają, że bez zwiększenia przejrzystości finansowej – w tym ujawniania struktur własności i emisji portfelowych – niemożliwe będzie osiągnięcie globalnych celów klimatycznych. Integracja walki z nierównościami z polityką klimatyczną jest krytyczna, szczególnie że najbiedniejsza połowa świata jest najbardziej narażona, ponosząc około 75% względnych strat klimatycznych do 2050 roku. Polityka, która nie zajmie się kwestią własności kapitału, ryzykuje erozję poparcia społecznego i wzmocnienie koncentracji bogactwa.
Czytaj też:
Fotografia: Chris Leipelt, Unsplash