Foki wracają nad Bałtyk, ale potrzebują naszej pomocy. Lidl i WWF łączą siły, by chronić te niezwykłe ssaki i edukować turystów. Jak się zachować, gdy spotkasz fokę? Co zagraża ich przetrwaniu? Sprawdź, jak wygląda współczesna ochrona przyrody w praktyce.
Wakacyjne spotkanie z foką na polskim wybrzeżu Bałtyku może być niezapomnianym przeżyciem, ale wymaga świadomego i odpowiedzialnego zachowania. Morze Bałtyckie, choć często kojarzone z bursztynem i mewami, jest domem dla trzech gatunków fok: szarej, pospolitej i obrączkowanej. Foki szare są największe i najczęściej spotykane na polskich plażach, ważąc do 300 kg. Coraz częściej można je zobaczyć odpoczywające na brzegu, ponieważ plaże są dla nich naturalnym miejscem do regeneracji sił po podwodnych wyprawach. Są to zwierzęta dwuśrodowiskowe, spędzające czas zarówno w wodzie, jak i na lądzie.
Jak zachować się podczas spotkania z foką?
Organizacja Błękitny Patrol WWF, grupa wolontariuszy działająca na polskim wybrzeżu od 15 lat, podpowiada, także czytelnikom ESGimpulse.com, jak postępować bezpiecznie i z szacunkiem dla przyrody. Kluczowe zasady to:
• Zachowanie dystansu: Nie należy zbliżać się do foki na mniej niż 30 metrów. Niektóre międzynarodowe zalecenia sugerują nawet 100 metrów.
• Spokój: Nie należy hałasować, dotykać foki ani próbować przepędzać jej do wody, ponieważ stres może poważnie zaszkodzić jej zdrowiu. Foki są płochliwe i nadzwyczaj ostrożne w nowych okolicznościach.
• Psy na smyczy: Jeśli jesteś z psem, trzymaj go na smyczy, aby nie spłoszyć foki. Jest to również ogólna zasada na plażach, gdzie występują foki, w tym np.: w Norfolk w Wielkiej Brytanii.
• Kontakt z ekspertami: Zawsze dzwoń na Błękitny Numer Alarmowy WWF (tel. 795 536 009) lub Stację Morską w Helu (tel. 601 88 99 40) i postępuj zgodnie ze wskazówkami ekspertów.
• Obserwacja z daleka: Obserwuj foki z daleka, najlepiej przez lornetkę lub zoom w telefonie. Zbyt bliskie podejście może zestresować foki do tego stopnia, że ugryzą, co może prowadzić do infekcji znanej jako „foczy palec”.
Współpraca WWF i Lidl Polska na rzecz ochrony fok
Sieć handlowa Lidl Polska nawiązała strategiczne, trzyletnie partnerstwo z Fundacją WWF Polska, aby wspierać ochronę bioróżnorodności i zasobów wodnych w Polsce. W ramach tej współpracy, Lidl Polska wspiera Błękitny Patrol WWF, umożliwiając rozwój działań, takich jak szkolenia wolontariuszy, interwencje, produkcja i montaż tablic edukacyjnych na plażach, a także prowadzenie kampanii edukacyjnych w sklepach, na stronie internetowej i w mediach społecznościowych. Partnerstwo to ma na celu zwiększenie świadomości społecznej na temat mądrego i szanującego korzystania z bogactwa bałtyckiej przyrody.
Ile fok żyje dziś w Bałtyku? Liczebność, historia i zagrożenia
Szacuje się, że nieco ponad 100 lat temu w Bałtyku żyło około 100 000 fok szarych. Z powodu masowych polowań, populacja ta została zredukowana do około 20 000 osobników w latach 40. XX wieku, a dalszy spadek do około 3 000 osobników nastąpił w latach 70. XX wieku, także z powodu zanieczyszczenia środowiska morskiego toksycznymi związkami. Dzięki międzynarodowym wysiłkom ochronnym podjętym w latach 80. XX wieku, populacja foki szarej w Bałtyku zwiększa swoją liczebność. Od 2000 roku kraje północnego Bałtyku odnotowują wzrost, a od 10 lat obserwuje się stopniowy powrót fok szarych na polskie wybrzeże Bałtyku, gdzie na piaszczystych łachach w Ujściu Wisły osiedliła się niewielka kolonia. Mimo to, status populacji foki szarej w Bałtyku nadal jest oceniany jako zły pod względem odżywienia i rozrodczości. W Polsce, stan ochrony gatunku również oceniono jako zły na podstawie monitoringu z lat 2016–2018. Obecnie w Polsce nie notuje się rozrodu fok szarych, co może wynikać z braku spokojnych, odosobnionych terenów, gdzie mogłyby urodzić i wychować potomstwo. Według polskiego prawa, foki szare są objęte ochroną gatunkową, co zabrania ich celowego zabijania, płoszenia czy niszczenia siedlisk.
Dlaczego ochrona fok jest ważna?
Foki odgrywają kluczową rolę w ekosystemie morskim. Stanowią ogniwo łańcucha pokarmowego, będąc zarówno drapieżnikami (polują na ryby, skorupiaki i małże, nurkując na głębokość ponad 200 metrów), jak i ofiarami dla większych zwierząt, takich jak rekiny i wieloryby. Spadek populacji fok zaburza równowagę ekologiczną, prowadząc do zmniejszenia liczby ich drapieżników i nadmiernego rozrostu populacji ich ofiar, na przykład ryb i kałamarnic. Jako drapieżniki ze szczytu piramidy troficznej, foki są, co ciekawe, cennym wskaźnikiem poziomu zanieczyszczenia chemicznego w środowisku morskim, ponieważ zanieczyszczenia te kumulują się w ich organizmach.
Główne zagrożenia dla fok na całym świecie to:
• Przemysł rybacki: Wiele fok zaplątuje się w sieci trałowe i umiera z uduszenia. Szacuje się, że co roku w Bałtyku w sieciach ginie ponad 2 tysiące fok, często młode osobniki.
• Utrata siedlisk: Topnienie lodowców i zwiększona aktywność człowieka (np. rozwój kurortów plażowych) niszczą naturalne siedliska fok. Brak spokojnych, odosobnionych terenów uniemożliwia im powrót na historyczne miejsca rozrodu.
• Zanieczyszczenia: Zanieczyszczenie oceanów oraz wysokie stężenie związków chlorowcopochodnych (PCB i DDT) w organizmach fok mogą prowadzić do problemów z rozrodczością, chorób płodów, poronień i zwiększonej podatności na pasożyty.
• Zanieczyszczenie hałasem i kolizje: Hałas w oceanach oraz kolizje ze statkami i motorówkami często skutkują obrażeniami lub śmiercią fok.
• Polowania: Foki są nadal polowane dla mięsa i futra, a także dlatego, że rybacy postrzegają je jako konkurentów.
• Choroby: Bliskość ludzi może prowadzić do przenoszenia chorób między fokami a ludźmi (np. foki mogą przenosić wściekliznę i brucelozę na ludzi, a ludzie gruźlicę i opryszczkę na foki).
Doświadczenia i zalecenia z innych krajów
Wiele krajów, w tym Wielka Brytania i Islandia, również aktywnie monitoruje i chroni swoje populacje fok, a także promuje zasady odpowiedzialnego ich obserwowania. Na przykład w Norfolk w Wielkiej Brytanii, około 50% światowej populacji fok szarych żyje na brytyjskich wybrzeżach, a Horsey Gap i Blakeney Point to znane miejsca do obserwacji fok. W Islandii z kolei, foka pospolita i foka szara są jedynymi gatunkami, które rodzą szczenięta, choć występują tam również foki grenlandzkie, brodate, kapturowe i obrączkowane. Islandzkie Centrum Fok prowadzi wystawy edukacyjne i organizuje doroczne liczenie fok.
Na koniec dodatkowe wskazówki do stosowania w Polsce i gdziekolwiek na świecie:
• Drony: Należy unikać latania dronami w pobliżu siedlisk fok, ponieważ drony płoszą te zwierzęta. Należy unikać latania czymkolwiek w pobliżu miejsca występowania fok.
• Szczenięta: Nigdy nie zbliżaj się do szczenięcia foki. Matki często zostawiają swoje młode na piasku, aby szukać pożywienia, a zakłócanie ich drogi do szczenięcia ryzykuje zakłócenie procesu pozyskiwania pokarmu. Każde karmienie jest kluczowe dla szczenięcia. Matki fok nie jedzą podczas laktacji i tracą masę ciała.
• Obserwacje z łodzi: Lokalne wycieczki łodzią oferują możliwość obserwacji fok w ich naturalnym środowisku bez ich płoszenia.
• Miejsca zarządzane: Zaleca się odwiedzanie miejsc, gdzie wprowadzono dobre zarządzanie minimalizujące wpływ człowieka na foki, lub uczestniczenie w wycieczkach z akredytowanymi operatorami.
• Śmieci: Zabieraj ze sobą wszystkie śmieci z plaży.
• Produkty z fok: Unikaj kupowania produktów wykonanych z futra fok.
Foki, jako zwierzęta stadne, są w swoim gronie towarzyskie i radosne, ale wobec nowych okoliczności stają się płochliwe. Potrafią spać zarówno na lądzie, jak i unosząc się na powierzchni wody lub pod wodą, bezwiednie wynurzając się po powietrze. Mimo że są zwinne i bystre w wodzie, na lądzie często wygrzewają się na plaży. Naszym zadaniem jest zapewnienie im spokoju i bezpieczeństwa, aby mogły nadal być częścią bałtyckiego krajobrazu.
Czytaj też:
Fotografia: Lidl