Nowe badania dowodzą, że fale upałów przyspieszają procesy starzenia biologicznego w stopniu porównywalnym do palenia tytoniu. Najbardziej narażeni są seniorzy i pracownicy fizyczni. To wyzwanie zdrowotne i gospodarcze, które wymaga pilnych działań adaptacyjnych i zmian w politykach klimatycznych.
Nowe badania wskazują, że fale upałów przyspieszają biologiczne starzenie organizmu, co stanowi poważne wyzwanie dla zdrowia publicznego. Odkrycie to, bazujące na długoterminowej analizie danych zdrowotnych, rzuca nowe światło na długofalowe konsekwencje zmian klimatycznych, wykraczające poza doraźne zagrożenia.
Badania: fale upałów a przyspieszone starzenie biologiczne
Badanie przeprowadzone przez zespół z Uniwersytetu w Hongkongu, opublikowane w „Nature Climate Change”, analizowało dane od prawie 25 000 dorosłych w Tajwanie na przestrzeni 15 lat (2008–2022). Naukowcy zdefiniowali przyspieszone starzenie jako różnicę między wiekiem biologicznym (mierzącym funkcjonowanie komórek i tkanek) a wiekiem chronologicznym (rzeczywistym). Stwierdzono, że dwa lata skumulowanej ekspozycji na fale upałów mogą przyspieszyć wiek biologiczny o średnio od 8 do 12 dni. Jest to efekt porównywalny z tym, jaki wywołuje regularne palenie tytoniu czy spożywanie alkoholu. Badanie podkreśla, że choć liczba dni może wydawać się niewielka, skumulowany wpływ w skali dziesięcioleci i populacji ma istotne implikacje dla zdrowia publicznego. Szczególnie podatni na te skutki okazali się pracownicy fizyczni, mieszkańcy obszarów wiejskich oraz osoby z ograniczonym dostępem do klimatyzacji. W przypadku pracowników fizycznych przyspieszenie wieku biologicznego było nawet trzykrotnie większe, wynosząc 33 dni za ten sam okres ekspozycji.
Rolnicy suszący ryż w Indiach; autor: Dibakar Roy, pexels.com
Jak ekstremalne temperatury uszkadzają organizm i przyspieszają starzenie
Chociaż dokładne mechanizmy pozostają w pełni niejasne, naukowcy sugerują, że ekstremalne temperatury mogą prowadzić do skracania telomerów, zakłócania równowagi komórkowej oraz uszkodzeń DNA i mitochondriów – procesów ściśle związanych ze starzeniem. Przyspieszony wiek biologiczny jest wczesnym wskaźnikiem podwyższonego ryzyka rozwoju chorób, takich jak nowotwory, demencja, cukrzyca i choroby sercowo-naczyniowe. Badania wskazują, że ekstremalne temperatury przyspieszające proces starzenia wiążą się także z pogorszeniem funkcji układu sercowo-naczyniowego, szczególnie u osób starszych. Stres cieplny obciąża lewą komorę serca, prowadząc do zwiększonej śmiertelności wśród seniorów, głównie z przyczyn kardiologicznych. Wiek wpływa na ograniczenie zdolności organizmu do termoregulacji, zmniejszoną wydajność pocenia się i osłabione odczuwanie pragnienia.
Upały a zdrowie seniorów i pracowników fizycznych – najbardziej narażone grupy
Zmiany klimatyczne nie są odległą perspektywą, ale rzeczywistością doświadczaną codziennie, a jej konsekwencje najsilniej odczuwają grupy szczególnie wrażliwe na stres cieplny, w tym osoby starsze. Populacja osób w wieku 65 lat i starszych rośnie i przewiduje się dalszy wzrost, co zwiększa ich narażenie na ryzyko. Badania w Warszawie i Madrycie wykazały, że seniorzy często zmieniają plany życiowe, unikając centrów miast w czasie upałów, a 71% respondentów w Warszawie dostrzegło wpływ zmian klimatu na ich codzienne życie. Długotrwałe przebywanie w pomieszczeniach, choć często zalecane, nie zawsze jest skuteczne, a niektóre mieszkania mogą stać się wręcz niebezpiecznie gorące. Co więcej, brak świadomości ryzyka związanego z upałami pozostaje wyzwaniem, mimo rosnącej liczby dowodów na ich negatywne konsekwencje zdrowotne.
Brak działań rozwiązujących problem wśród osób starszych może prowadzić do różnych form rozwiązania problemu – na przykład – tak jak w załączonym materiale video prezentującym osoby starsze przesiadujące grupami w przestrzeniach klimatyzowanych w restauracjach w Chinach.
Chińscy seniorzy spotykają się z krytyką za gromadzenie się w restauracjach fast foodowych, aby korzystać z bezpłatnej klimatyzacji; źródło: YouTube: South China Morning Post
Adaptacja do fal upałów: priorytet dla miast i systemów zdrowotnych
Wyniki badań wyraźnie podkreślają potrzebę wdrożenia polityk redukujących nierówności środowiskowe i zwiększających odporność na fale upałów, zwłaszcza wśród grup wrażliwych. Wymaga to ukierunkowanej ochrony i efektywnej alokacji zasobów opieki zdrowotnej. Kluczowe są plany działania dotyczące upałów i zdrowia (HHAPs), które powinny uwzględniać systemy wczesnego ostrzegania, programy wsparcia dla grup wysokiego ryzyka (w tym seniorów i pracowników fizycznych) oraz edukację społeczną na temat długoterminowych skutków upałów. Adaptacja infrastruktury miejskiej, taka jak tworzenie parków, zielonych przestrzeni, punktów chłodzenia i dostępnych źródeł wody pitnej, staje się priorytetem. Należy jednak zwrócić uwagę, że indywidualne korzystanie z klimatyzacji, choć daje ulgę, może być formą złej adaptacji, zwiększając efekt miejskiej wyspy ciepła i zużycie energii.
Upały i starzenie jako wyzwanie dla ESG i zrównoważonego rozwoju
Badanie wskazujące na przyspieszone starzenie wynikające z upałów pokazuje, że konsekwencje zmian klimatycznych mają wymiar nie tylko środowiskowy, ale i gospodarczy. Ekstremalne temperatury mogą prowadzić do ogromnych strat w środkach trwałych różnych branż i obniżać produktywność pracy, z potencjalnymi stratami w USA sięgającymi 500 miliardów dolarów rocznie do 2050 roku. Inwestycje w odporność klimatyczną przynoszą znaczące oszczędności – każdy dolar zainwestowany w adaptację może przynieść 13 dolarów oszczędności. W kontekście globalnego starzenia się społeczeństw, wpływ na śmiertelność związaną z temperaturą będzie znacząco wzrastać. Zintegrowane podejście, łączące polityki klimatyczne, zdrowotne i społeczne, jest niezbędne do budowania odporności i zapewnienia zrównoważonego rozwoju.
Czytaj też:
Fennoskandzkie upały 2025 – jak zmiany klimatu zwiększają ryzyko i skutki ekstremalnych temperatur
Fotografia tytułowa: Photo by Mehmet Turgut, pexels.com