Choć świat deklaruje odejście od węgla, nowe dane pokazują coś innego. Raport Urgewald ujawnia, że banki – w tym z Polski – nadal przekazują miliardy dolarów na wsparcie dla sektora węglowego. Analiza obejmuje lata 2022–2024 i rzuca cień na klimat i wiarygodność instytucji finansowych.
Trzy lata po szczycie klimatycznym COP26 w Glasgow, gdzie 197 rządów zgodziło się na stopniowe wycofywanie węgla, a wiele banków zobowiązało się do dekarbonizacji swoich portfeli, nowe badania organizacji Urgewald i 23 partnerów NGO ukazują niepokojący obraz wznowionego finansowania przemysłu węglowego. W ciągu ostatnich trzech lat banki komercyjne przekazały branży węglowej ponad 385 miliardów dolarów. Mimo nadziei na stały trend spadkowy, roczne dane pokazują, że finansowanie, choć spadło ze 132 mld dolarów w 2022 roku do 123 mld w 2023, wzrosło ponownie do 130 mld dolarów w 2024 roku. Katrin Ganswindt, dyrektor ds. badań finansowych w Urgewald, skomentowała to słowami: „Wygląda to tak, jakby Glasgow nigdy się nie wydarzyło”.
Kto finansuje węgiel – analiza regionalna 2022–2024
Zdecydowana większość, bo aż 92% z 385 miliardów dolarów skierowanych do przemysłu węglowego w latach 2022-2024, pochodziła od banków z pięciu krajów lub regionów. Chiny są największym źródłem tego finansowania, z kwotą 248 mld dolarów, za nimi plasują się USA (51 mld dolarów), Japonia (21 mld dolarów), Europa (20 mld dolarów) i Kanada (12 mld dolarów). Mimo że budowa nowych elektrowni węglowych szybko traci na znaczeniu na rzecz odnawialnych źródeł energii, istniejąca flota o mocy ponad 2100 GW wciąż generuje emisje, przybliżając nas do punktów krytycznych klimatu. Międzynarodowa Agencja Energetyczna (IEA) w swojej mapie drogowej „Net Zero by 2050” ostrzega, że wykorzystanie węgla musi zakończyć się do 2030 roku w gospodarkach rozwiniętych i do 2040 roku globalnie. Jednak tylko 24 z 99 największych banków komercyjnych ma plany wycofania finansowania firm węglowych w tych terminach.
Szczegółowa analiza regionalna ujawnia zróżnicowane, lecz w dużej mierze niepokojące trendy.
Stany Zjednoczone: rekordowe finansowanie i wycofywanie się z sojuszy klimatycznych
Od 2022 roku amerykańskie banki zwiększyły swoje wsparcie dla przemysłu węglowego o ponad 4 miliardy dolarów, z szczytem finansowania w 2023 roku. Wśród pięciu największych banków finansujących węgiel w USA znajdują się Bank of America, JPMorgan Chase, Citigroup, Wells Fargo i Jefferies Financial Group, a każdy z nich zwiększył swoje finansowanie węgla od szczytu COP w Glasgow. Godnym uwagi jest przypadek Jefferies Financial Group, która zwiększyła finansowanie węgla o prawie 400% w latach 2022-2024, stając się największym finansistą kontrowersyjnej Adani Group. Po pozwaniu przez Teksas i 10 innych stanów BlackRock, State Street i Vanguard za ich udział w inicjatywach klimatycznych, wiele banków, w tym Bank of America, Citigroup, JPMorgan Chase i Wells Fargo, opuściło Net Zero Banking Alliance. Obecnie Citi jest jedynym bankiem amerykańskim z publicznym zobowiązaniem do wycofania się z finansowania węgla.
Kanada: brak deklaracji, miliardy dla sektora węglowego
Pomimo członkostwa w Powering Past Coal Alliance, sześć największych banków komercyjnych Kanady nie podjęło żadnych zobowiązań do wycofania się z węgla. Od 2022 roku przekazały one 12,3 mld dolarów przemysłowi węglowemu, z Scotiabank (3,3 mld dolarów) na czele. Richard Brooks ze Stand.earth wezwał premiera Kanady, Marka Carneya, do wprowadzenia regulacji.
Europa: duże różnice między bankami, ale część ogranicza wsparcie dla węgla
Europejskie banki przekazały 20 mld dolarów przemysłowi węglowemu od czasu Glasgow. Wśród największych europejskich finansistów węgla znajdują się Barclays (UK, 4 mld dolarów) i Deutsche Bank (Niemcy, 2 mld dolarów), których roczne finansowanie w 2024 roku było odpowiednio o 20% i 151% wyższe niż w 2022 roku. To kontrastuje z BNP Paribas, Santander i UBS, które odnotowały stały spadek. UBS wyróżnia się, zmniejszając finansowanie o 76% w tym samym okresie, częściowo dzięki swojej polityce wykluczania firm generujących ponad 20% przychodów z węgla, podczas gdy Barclays używa progu 30%, a Deutsche Bank nadal 50%.
Chiny: największy globalny finansista węgla
Chińskie banki komercyjne, mimo niewielkiego spadku w 2024 roku w porównaniu do 2022, pozostają największymi bankierami węglowymi na świecie, przekazując ponad 248 mld dolarów. Finansują one niemal wyłącznie chińskie firmy węglowe. CITIC wykazało największy wzrost, z prawie 5 mld dolarów od Glasgow.
Japonia: spadające wsparcie bez konkretnych planów transformacji
Japońskie banki komercyjne przekazały ponad 21 mld dolarów, ale wykazują wyraźny trend redukcji, z finansowaniem na poziomie 5,9 mld dolarów w 2024 roku, co oznacza spadek o prawie 32% od 2022 roku. Mimo to, brakuje im „wiarygodnych planów transformacji” i zobowiązań zgodnych z celami Porozumienia Paryskiego, co podkreślono w odniesieniu do Mizuho i Mitsubishi UFJ.
Azja Południowo-Wschodnia: trend spadkowy ze spektakularnymi wyjątkami
W wielu krajach regionu finansowanie węgla znacznie spadło, a finansowanie przez banki filipińskie zmniejszyło się o 96% od COP26. Wyjątkiem są banki indonezyjskie, które prawie potroiły swoje finansowanie węgla od 2022 roku, próbując wypełnić lukę po wycofujących się bankach europejskich i japońskich.
Polska: 13. miejsce na świecie pod względem finansowania węgla
Raport Urgewald przedstawia również szczegółową listę krajów, które najwięcej inwestowały w przemysł węglowy w latach 2022-2024. W tym zestawieniu Polska zajmuje 13. miejsce, z łączną kwotą finansowania węgla wynoszącą 1,697 miliarda dolarów w analizowanym okresie. Analizując roczne dane, polskie banki komercyjne przekazały na ten cel 674 miliony dolarów w 2022 roku, kwota ta spadła do 410 milionów dolarów w 2023 roku, by ponownie wzrosnąć do 613 milionów dolarów w 2024 roku. Ta tendencja, choć na mniejszą skalę, odzwierciedla globalny niepokojący trend wzrostu finansowania węgla w 2024 roku po wcześniejszym spadku, co podkreśla Katrin Ganswindt z Urgewald.
Finansowanie węgla zagraża celom klimatycznym i gospodarce
Węgiel odpowiada za co najmniej 30% wzrostu temperatury na naszej planecie. Rok 2024 był najgorętszym w historii. Zakończenie wykorzystania węgla jest najłatwiejszym krokiem do osiągnięcia zerowych emisji netto do 2050 roku. Katrin Ganswindt podkreśla, że finansowanie węgla stawia pod znakiem zapytania naszą gospodarkę, system finansowy i wszystkich nas. Raport jest „apelem do działania dla właścicieli aktywów, regulatorów finansowych i organizacji społeczeństwa obywatelskiego”, aby ponownie rozważyli inwestycje w banki, które podtrzymują przemysł węglowy.
Dane finansowe wykorzystane w raporcie pochodzą z zestawu danych „BOCC+ 2025” opracowanego przez Banking on Climate Chaos Coalition, we współpracy z Profundo, oraz z Global Coal Exit List (GCEL) Urgewald.
Raport Urgewald znajduje się pod tym linkiem.
Czytaj też:
Watykan wprowadza nową Mszę w intencji troski o stworzenie w obliczu zmian klimatycznych
Fotografia: Johannes Heel, Unsplash