Unijne rozporządzenie PPWR, rozszerzona odpowiedzialność producenta i wprowadzenie systemu kaucyjnego to kluczowe instrumenty przyspieszające transformację Polski w kierunku gospodarki cyrkularnej.
Zgodnie z informacjami przekazanymi przez agencję Newseria, Polska stoi u progu znaczących zmian w kierunku gospodarki obiegu zamkniętego (GOZ), znanej również jako gospodarka cyrkularna. Jest to model ekonomiczny, który ma na celu minimalizację powstawania odpadów oraz maksymalne wykorzystanie dostępnych zasobów. Chociaż nasza gospodarka osiągnęła obecnie nieco ponad 10 proc. cyrkularności, a tak zwana luka cyrkularności wynosi aż 90 proc., co wskazuje na ogrom pracy do wykonania, jesteśmy na kluczowym etapie projektowania przyszłości naszej gospodarki.
Unijne regulacje napędzają zmiany
Proces dochodzenia do GOZ w Polsce jest w dużej mierze napędzany przez coraz bardziej rygorystyczne unijne regulacje. Jednym z najważniejszych instrumentów jest rozporządzenie w sprawie opakowań i odpadów opakowaniowych (PPWR), które weszło w życie w lutym 2025 roku i zacznie obowiązywać od sierpnia 2026 roku. Anita Sowińska, wiceministra klimatu i środowiska, podkreśla, że PPWR będzie miało kluczowe znaczenie dla gospodarki obiegu zamkniętego. Jako element Europejskiego Zielonego Ładu, nowe przepisy obowiązują bezpośrednio, bez konieczności krajowej implementacji.
PPWR wprowadza ambitne cele:
• Zmniejszenie ilości odpadów opakowaniowych na mieszkańca UE o 5 proc. do 2030 roku (w stosunku do 2018 roku) oraz o 15 proc. do 2040 roku.
• Zwiększenie poziomu recyklingu: co najmniej 65 proc. odpadów opakowaniowych ma być poddanych recyklingowi do końca tego roku, a 70 proc. za pięć lat.
• Wszystkie opakowania mają nadawać się do recyklingu w sposób ekonomicznie opłacalny.
Rozporządzenie przewiduje również konkretne zakazy:
• Od 2030 roku zakazana będzie sprzedaż kosmetyków i niektórych produktów spożywczych (jak keczup, musztarda, masło, dżem, śmietanka do kawy) w jednorazowych porcjach, często spotykanych np. w hotelach.
• Zakazane będą plastikowe opakowania na owoce i warzywa dla ilości mniejszych niż 1,5 kg.
• UE ma postawić na promowanie opakowań wielokrotnego użytku.
Rozszerzona odpowiedzialność producenta (ROP) – kto płaci?
Kolejnym kluczowym elementem GOZ jest rozszerzona odpowiedzialność producenta (ROP), która, jak zauważa wiceministra Anita Sowińska, jest rozwiązaniem sprawiedliwym, opartym na zasadzie „zanieczyszczający płaci”. Oznacza to, że odpowiedzialność finansowa za gospodarowanie odpadami spoczywa na producencie lub wytwórcy odpadów. Obecnie koszty te obciążają przede wszystkim samorządy i mieszkańców. Mimo że regulacje dotyczące ROP powinny działać już od stycznia 2025 roku, wciąż ich brakuje, a Polsce grożą z tego tytułu kary unijne w wysokości 30-60 tys. euro dziennie. Ministerstwo Klimatu i Środowiska intensywnie pracuje nad ustawą wprowadzającą ROP, a jej uchwalenie planowane jest jeszcze w tym roku, z etapowym wejściem w życie od przyszłego roku. Temat ROP był również dyskutowany podczas konferencji Sustainable Economy Summit w maju br..
System kaucyjny: namacalne działanie na rzecz recyklingu
Ważnym krokiem w kierunku GOZ i przykładem rozszerzonej odpowiedzialności producenta jest system kaucyjny, który zacznie obowiązywać w Polsce już 1 października br.. Po kilku latach prac, jego głównym celem jest zmniejszenie ilości zmieszanych odpadów komunalnych oraz zwiększenie poziomu recyklingu. System kaucyjny obejmie:
• Butelki plastikowe do 3 litrów.
• Szklane butelki wielorazowego użytku do 1,5 litra.
• Metalowe puszki do 1 litra.
Duże sklepy o powierzchni powyżej 200 mkw. będą obowiązkowo uczestniczyć w systemie, odbierając puste opakowania i zwracając kaucję. Mniejsze sklepy będą mogły przystąpić do systemu na zasadzie dobrowolności. Jak wskazuje Anita Sowińska, instrumenty finansowe, takie jak kaucja, są niezwykle istotne w ekologii, ponieważ jest ona ściśle powiązana z ekonomią. System kaucyjny także był tematem dyskusji na Sustainable Economy Summit.
Rola konsumenta i edukacji
Skuteczne wdrożenie gospodarki obiegu zamkniętego wymaga również aktywnego współdziałania konsumentów. Muszą oni być świadomi, jak prawidłowo postępować z odpadami. Ministerstwo Klimatu i Środowiska podejmuje od lat wysiłki edukacyjne, nie tylko w szkołach, ale także poprzez media i social media, kształtując zrównoważoną konsumpcję. Przykładowo, świadomość, że butelka PET ma wartość (dzięki kaucji), zachęci konsumentów do jej oddania do recyklingu.
Polska jest w bardzo ważnym momencie transformacji w kierunku gospodarki obiegu zamkniętego. Dzięki unijnym regulacjom, takim jak PPWR, oraz krajowym inicjatywom, jak ROP i system kaucyjny, mamy szansę znacząco poprawić naszą cyrkularność. Kluczowe będzie jednak nie tylko uchwalanie i wdrażanie przepisów, ale także edukacja i świadome zaangażowanie każdego z nas w ten proces. To wspólny wysiłek, który projektuje naszą gospodarkę na przyszłość.
Źródło: Newseria
Fotografia: robypangy, Adobe Photostock