Usuwanie CO₂ z oceanów staje się obiektem globalnego zainteresowania, ale najnowszy raport European Marine Board jasno podkreśla: mCDR nie jest gotowe do skalowania. Brak rzetelnego systemu MRV, wysokie ryzyka środowiskowe i duża niepewność naukowa sprawiają, że projekty te mogą być obecnie obarczone poważnym ryzykiem regulacyjnym i reputacyjnym.
Światowa nauka jest zgodna, że osiągnięcie celów Porozumienia Paryskiego, w tym ograniczenie wzrostu temperatury do 1,5°C, wymaga nie tylko szybkiej i drastycznej redukcji emisji gazów cieplarnianych, ale także usuwania dwutlenku węgla (CDR) już obecnego w atmosferze. Ocean odgrywa kluczową rolę w regulacji klimatu, naturalnie pochłaniając około 25% do 30% rocznych emisji CO2 pochodzenia antropogenicznego, co stanowi około 10,5 gigaton rocznie. Wychodząc z tego założenia, Marine Carbon Dioxide Removal (mCDR), czyli zestaw metod mających na celu wzmocnienie tej naturalnej zdolności oceanu do sekwestracji węgla, staje się obiektem rosnącego zainteresowania. Jednak najnowszy raport European Marine Board (EMB), „Monitoring, Reporting and Verification for Marine Carbon Dioxide Removal” (opublikowany w listopadzie 2025 roku), ostrzega przed przedwczesnym optymizmem. Raport jednoznacznie stwierdza, że obecnie żadna z metod mCDR nie dysponuje wystarczająco solidnym, kompleksowym i niezależnym systemem monitorowania, raportowania i weryfikacji (MRV), który pozwalałby na wiarygodne wdrożenie na dużą skalę.
Wyzwania MRV: Dlaczego pomiar usuwania CO₂ z oceanów jest tak trudny
System MRV jest niezbędny do zapewnienia transparentności, dokładności i odpowiedzialności działań związanych z usuwaniem węgla. Obejmuje on kwantyfikację usuniętego CO2, określenie trwałości jego przechowywania oraz ocenę wpływu na środowisko (eMRV). Z uwagi na ogrom i dynamiczną naturę oceanu, opracowanie skutecznego MRV jest wyjątkowo trudne. Kluczowe wyzwania zidentyfikowane przez EMB to:
1. Mierzenie dodatkowego efektu sekwestracyjnego: konieczność udowodnienia, że sekwestracja węgla jest dodatkowym usunięciem, które nie miałoby miejsca w naturalnym cyklu bez interwencji mCDR. Wymaga to precyzyjnego ustalenia linii bazowych oceanicznych przepływów węgla, co jest trudne ze względu na dużą zmienność czasową i przestrzenną.
2. Trwałość przechowywania: czas, przez jaki usunięty węgiel pozostaje odizolowany od atmosfery (od lat do tysiącleci). Różne metody oferują bardzo zróżnicowane okresy trwałości; na przykład wzmacnianie zasadowości oceanu (OAE) może oferować trwałość do 20 000 lat, podczas gdy nawożenie oceanu żelazem (OIF) — 10 do 100 lat.
3. Wpływ środowiskowy (eMRV): konieczność monitorowania potencjalnych negatywnych skutków dla ekosystemów morskich, w tym zmian w chemii wody, bioróżnorodności i emisji innych gazów cieplarnianych, takich jak N2O i CH4.
Raport podkreśla, że obecny stan obserwacji i modelowania oceanicznego jest niewystarczający, aby sprostać tym wyzwaniom dla metod stosowanych na otwartym oceanie.
Metody mCDR: Potencjał, ograniczenia i ryzyka środowiskowe
Metody mCDR dzieli się na biotyczne, które wykorzystują procesy fotosyntezy, oraz geochemiczne, które modyfikują chemię wody morskiej.
• Metody biotyczne obejmują nawożenie oceanu (np. żelazem, OIF) w celu wywołania zakwitów fitoplanktonu, uprawę makroalg i ich zatapianie w głębinach, a także zarządzanie ekosystemami przybrzeżnymi (tzw. Blue Carbon), takimi jak namorzyny czy trawy morskie. Choć Blue Carbon oferuje długą trwałość (około 1000 lat), jego wkład w globalne usuwanie CO2 jest ograniczony w stosunku do całkowitych emisji. Ponadto, dla biomasy morskiej trudne jest wykazanie długoterminowej trwałości składowania.
• Metody geochemiczne obejmują wzmacnianie zasadowości oceanu (OAE), polegające na dodawaniu minerałów alkalicznych (np. oliwinu lub wapna) do wody, aby zwiększyć jej zdolność do pochłaniania CO2. Inną metodą jest bezpośrednie usuwanie węgla z oceanu (Direct Ocean Carbon Removal), często poprzez procesy elektrochemiczne, gdzie CO2 jest następnie trwale składowany. OAE jest na wczesnym etapie rozwoju (TRL 3-6).
Sektor mCDR jest obecnie we wczesnej fazie, odpowiadając za mniej niż 0,1% globalnych działań CDR. Jednak szybko zyskuje na znaczeniu, a rynek oceanicznym usuwania CO2 wyceniany był w 2024 roku na 638,9 miliona USD, z prognozą wzrostu do 3435,3 miliona USD do 2034 roku (CAGR 18,4%). Ten szybki wzrost, napędzany m.in. przez rosnący popyt na kredyty węglowe (zwłaszcza w sektorze żeglugi morskiej, który w 2027 roku może czekać podatek węglowy IMO), budzi kontrowersje. Przykłady, takie jak sprzedaż 200 000 kredytów węglowych przez firmę Gigablue pomimo braku transparentnych badań naukowych, wzmacniają obawy o integralność rynku i ryzyko greenwashingu.
Regulacje i ryzyka dla inwestorów: Co raport EMB oznacza dla rynku mCDR
Raport EMB ma kluczowe znaczenie dla zarządzania i strategii ESG. Konieczność rozwoju solidnego MRV to nie tylko wymóg naukowy, ale warunek odpowiedzialnego inwestowania.
Główne zalecenia EMB dla decydentów i naukowców to:
• Bezwzględny priorytet dla redukcji emisji: Marine Carbon Dioxide Removal musi być traktowane wyłącznie jako środek uzupełniający.
• Ograniczenie skalowania: ograniczenie skalowania i wdrażania mCDR do czasu, aż protokoły MRV dla poszczególnych metod zostaną naukowo udowodnione i przetestowane.
• Ujednolicenie MRV: opracowanie ustandaryzowanych, kompleksowych ram MRV i eMRV (monitorowanie wpływu ekologicznego), w tym wytycznych do oceny linii bazowych (w celu ustalenia dodatkowości).
W Unii Europejskiej metody mCDR funkcjonują obecnie w ramach rozproszonych i niepełnych regulacji. Ich rozwój będzie zależeć przede wszystkim od prac Komisji Europejskiej nad opracowaniem szczegółowych metodologii certyfikacji w ramach Rozporządzenia CRCF (Carbon Removals and Carbon Farming Regulation). Pierwsze wytyczne były wstępnie zapowiadane na 2025 rok, choć realne wdrożenie i stosowanie certyfikatów może nastąpić dopiero po 2026 roku.
Dla inwestorów ESG raport EMB stanowi wyraźny sygnał ostrzegawczy: angażowanie się w projekty mCDR bez solidnego MRV i pełnej przejrzystości danych (w tym zgodności z zasadami FAIR) wiąże się z wysokim ryzykiem finansowym, regulacyjnym i reputacyjnym, w tym zarzutami greenwashingu. Aby projekty usuwania CO₂ mogły stać się wiarygodnym elementem europejskiego portfela CDR, muszą być oparte na metodach zweryfikowanych, mierzalnych i transparentnych, a nie na modelach o spekulacyjnym charakterze.
Czytaj też:
Orbitalne centra danych: kosmiczna rewolucja w redukcji emisji CO2 czy kosztowny eksperyment?
Fotografia: Jong Marshes on Unsplash