Estonia planuje 100% energii z OZE do 2030 r., Słowacja mocno inwestuje w atom. Mimo różnych strategii, oba kraje borykają się z tym samym problemem – realizacją celów klimatycznych i unijną oceną NECP.
Komisja Europejska opublikowała 2 października 2025 roku swoją ocenę ostatecznych zaktualizowanych Krajowych Planów na rzecz Energii i Klimatu (NECP) Estonii i Słowacji. Dokument Komisji (Commission Staff Working Document SWD(2025) 282 final) jest istotnym narzędziem strategicznego planowania, mającym na celu realizację Europejskiego Zielonego Ładu i osiągnięcie neutralności klimatycznej do 2050 roku. Chociaż unijna ocena ogólna z maja 2025 roku wskazała, że Unia zmierza do redukcji emisji netto o około 54% do 2030 roku, pod warunkiem pełnego wdrożenia krajowych i unijnych środków, analiza poszczególnych państw członkowskich, takich jak Estonia i Słowacja, ujawnia nadal istniejące luki w ambicji i implementacji. Ocena ta ma również znaczenie dla krajów, które nie przedłożyły jeszcze końcowych planów, w tym Polski, oferując potencjalne lekcje w zakresie strategicznego planowania.
Estonia chce 100% energii z OZE do 2030 r., ale problemem pozostają łupki bitumiczne i LULUCF
Estonia podjęła się znaczącego zobowiązania, przyjmując cel osiągnięcia 100% energii elektrycznej wytwarzanej z odnawialnych źródeł energii (OZE) do 2030 roku, co stanowi duży krok w kierunku transformacji energetycznej. Choć ten ambitny cel wskazuje na silną wolę polityczną w zakresie zielonej dekarbonizacji 2030, pojawiają się doniesienia o cichym wycofywaniu się z niego. Jednym z głównych problemów wskazywanych przez organizacje pozarządowe jest brak wiążących terminów rezygnacji z łupków bitumicznych w Estonii, z planami przemysłu przewidującymi wydobycie nawet po 2040 roku. Krytyka dotyczy również sektora LULUCF (użytkowanie gruntów, zmiana użytkowania gruntów i leśnictwo), który od 2017 roku stał się źródłem, a nie pochłaniaczem emisji, co uniemożliwia osiągnięcie celu 2,5 MtCO2. Ponadto, pomimo stosunkowo wysokiego wyniku w wymiarze jakości procesu planowania, konsultacje publiczne odbyły się zbyt późno, co uniemożliwiło efektywne zaangażowanie interesariuszy i wpłynięcie na kluczowe aspekty NECP. Mimo to, Estonia osiąga swoją trajektorię OZE, a jej cel krajowy na poziomie 65% jest wyższy niż unijny cel ogólny wynoszący 42,5%.
Słowacja stawia na energetykę jądrową, ale kuleje rozwój OZE i konsultacje społeczne
Słowacja w swoim zaktualizowanym projekcie NECP na rok 2030 zakłada redukcję emisji gazów cieplarnianych w sektorach nieobjętych systemem ETS o 20% (względem 2005 roku), redukcję końcowego zużycia energii o 12% (względem 2020 roku) oraz osiągnięcie 23% udziału OZE w końcowym zużyciu energii brutto. Niemniej, kraj nie jest obecnie na ścieżce realizacji swojego celu redukcji emisji. Słowacka transformacja energetyczna charakteryzuje się dominującą rolą energii jądrowej, która w 2023 roku odpowiadała za 63% produkcji energii elektrycznej. Po planowanym na 2025 rok uruchomieniu bloku Mochovce 4, udział ten ma wzrosnąć do 70%, co ma umożliwić Słowacji stanie się eksporterem netto energii elektrycznej. W sektorze OZE, Słowacja planuje zwiększyć moc zainstalowaną w farmach wiatrowych do 750 MW i w fotowoltaice do 1400 MW do 2030 roku. Pomimo tych działań, Słowacja uzyskała najniższą ocenę spośród wszystkich państw UE w zakresie jakości procesu NECP w ocenie z 2019 roku, częściowo z powodu braku informacji o konsultacjach z interesariuszami. W najnowszej ocenie Komisja odnotowała, że Słowacja nie wdrożyła zaleceń dotyczących publicznych konsultacji, podając jedynie ogólny opis procesu bez szczegółowego przeglądu.
Ocena NECP kluczowa dla inwestycji i sprawiedliwej transformacji do 2030 r.
Ocena NECP przez Komisję ma kluczowe znaczenie dla Europejskiego Zielonego Ładu, ponieważ plany te definiują ramy inwestycyjne do 2030 roku, wpływając na alokację zarówno publicznych, jak i prywatnych środków w sektorze energetyczno-klimatycznym. W Słowacji, inwestycje w efektywność energetyczną w sektorze budynków, zwłaszcza renowacja domów indywidualnych i budynków publicznych, wymaga kumulatywnych nakładów szacowanych na 13,1 mld EUR do 2030 roku. Obserwuje się też znaczące wsparcie dla dekarbonizacji przemysłu ciężkiego, np. w sektorze stalowym, za pomocą Funduszu Odbudowy i Modernizacji. Projekty te mają potencjał do redukcji emisji o ponad 3 MtCO2-eq rocznie. W kontekście transformacji konieczne jest lepsze zaangażowanie społeczeństwa w procesy planowania klimatycznego i uwzględnienie sprawiedliwej transformacji, zwłaszcza w odniesieniu do ubóstwa energetycznego. Ponieważ NECP stanowią strategiczne narzędzie w kontekście wyzwań geopolitycznych, ich wzmocnienie ma również na celu poprawę bezpieczeństwa energetycznego poprzez dywersyfikację dostaw energii.
Czytaj też:
Taksonomia UE pod lupą: Sąd potwierdza status energii jądrowej i gazu jako „zielonych” inwestycji
Fotografia: ALEXANDRE LALLEMAND, Unsplash