Czy Polacy są gotowi na kompetencje przyszłości? Nowy raport Grupy Santander i firmy Ipsos pokazuje, że chcemy się rozwijać, ale system edukacji i firmy nie zawsze nadążają.
W obliczu dynamicznych zmian technologicznych i gospodarczych, rynek pracy przechodzi transformację na skalę, jakiej nie doświadczaliśmy od dziesięcioleci. Wzrost znaczenia sztucznej inteligencji (AI) i cyfryzacji nie tylko zmienia sposób, w jaki pracujemy, żyjemy i uczymy się, ale także stawia przed społeczeństwami pilne wyzwania związane z adaptacją. Przeanalizowaliśmy raport „Kompetencje jutra” Grupy Santander i firmy Ipsos, który objął 15 krajów, w tym Polskę. Dokument wskazuje na kluczową rolę kształcenia ustawicznego.
Priorytety nauki (wyniki dla wszystkich krajów objętych badaniem); Raport „Kompetencje jutra” Grupa Santander i Ipsos
Polacy gotowi na kompetencje przyszłości, ale system edukacji nie nadąża
Polacy wykazują niezwykle wysoką świadomość potrzeby ciągłego rozwoju kompetencji. Aż 83% Polaków uznaje, że ciągłe dokształcanie się jest kluczowe dla ich rozwoju zawodowego, a 77% twierdzi, że jest ono wręcz niezbędne, by pozostać konkurencyjnym na rynku pracy. Ten pogląd jest zgodny z globalnym trendem, gdzie 8 na 10 ankietowanych odczuwa potrzebę dalszego poszerzania wiedzy, a 73% uważa, że uczenie się przez całe życie jest kluczem do utrzymania się na rynku pracy.
Sztuczna inteligencja jest postrzegana przez Polaków jako główny czynnik transformujący rynek pracy. 65% Polaków uważa, że znajomość AI będzie kluczowa w ich karierze, a co trzeci obawia się, że jego obecna praca może zostać zastąpiona przez nowoczesne technologie. Jest to zbieżne z globalnymi obawami, gdzie 58% ankietowanych zgadza się, że wiedza o AI będzie kluczowa do wejścia i utrzymania się na rynku pracy, a jedna na trzy osoby uważa, że AI ich zastąpi w przyszłości.
Mimo tej wysokiej świadomości, polski system edukacji jest oceniany krytycznie. Zaledwie 19% Polaków ocenia go pozytywnie, a ponad połowa (56%) uważa, że nie przygotowuje on do realiów rynku pracy. 38% badanych na całym świecie przyznaje, że ich wcześniejsze kształcenie nie odpowiadało realnym potrzebom zawodowym, a w Europie 58% respondentów było najmniej zadowolonych z edukacji przed wejściem na rynek pracy. Co druga osoba w Polsce wybrałaby dziś inny kierunek studiów, podobnie jak 39% respondentów globalnie.
Wśród najważniejszych kompetencji przyszłości, Polacy wskazują: języki obce (81%), technologie i cyfryzacja (79%), zdrowie i dobrostan (77%) oraz kompetencje miękkie (75%). Zaskakującym brakiem, wskazanym przez Polaków, jest edukacja finansowa – 38% nigdy jej nie otrzymało, a 51% uważa, że szkoły powinny przygotowywać młodych ludzi do samodzielności finansowej.
Bariery rozwoju kompetencji i rola firm w edukacji pracowników
Główne bariery w podnoszeniu kwalifikacji w Polsce to koszty szkoleń (50%) oraz brak czasu (29%). Globalnie koszty (44%) i brak czasu (31%) są również wskazywane jako największe przeszkody. Ciekawą różnicą jest niższy odsetek Polaków wskazujących brak czasu jako barierę w porównaniu do średniej globalnej.
Polacy wyraźnie oczekują wsparcia od pracodawców – 24% wskazuje na niewystarczające wsparcie ze strony firm jako barierę, co jest zbieżne z ogólnym oczekiwaniem, że firmy powinny odgrywać bardziej proaktywną rolę w szkoleniu pracowników. Respondenci w Polsce wskazują na wspólną odpowiedzialność za rozwój kompetencji: 52% uważa, że to zadanie firm, 27% wskazuje sektor publiczny, a 18% – samych pracowników. Te proporcje są nieco inne niż globalnie, gdzie 43% ankietowanych uważa, że firmy powinny być odpowiedzialne, 29% przypisuje tę odpowiedzialność jednostkom, a 25% – sektorowi publicznemu. W Europie 50% badanych uważa, że firmy powinny być odpowiedzialne za kształcenie ustawiczne, 25% wskazuje sektor publiczny, a 22% jednostkę. W tym aspekcie, Polacy są bliżsi średniej europejskiej, jeśli chodzi o odpowiedzialność firm.
Kompetencje jutra na świecie i w Polsce – podobieństwa i różnice
Obszary zgodności:
• Konieczność kształcenia ustawicznego: Zarówno Polacy, jak i respondenci globalnie, uznają uczenie się przez całe życie za kluczowe w obliczu zmieniającego się rynku pracy.
• Wpływ AI i nowe zawody: Wszędzie widoczne jest przekonanie o rewolucyjnym wpływie AI na rynek pracy oraz o pojawianiu się zawodów, które dziś jeszcze nie istnieją.
• Znaczenie doświadczenia praktycznego: Prawie połowa ankietowanych globalnie (45%) i 57% Polaków zgadza się, że praktyczne doświadczenie i edukacja nieformalna będą ważniejsze niż formalne dyplomy.
• Preferencje dotyczące form nauki: Zarówno w Polsce, jak i globalnie, preferowane są modele nauki online i hybrydowe.
• Koszty jako bariera: Koszty szkoleń są wskazywane jako główna bariera zarówno w Polsce, jak i w ujęciu globalnym.
• Wysokie zapotrzebowanie na AI i umiejętności cyfrowe: Zarówno Polacy, jak i globalni respondenci, postrzegają AI i data science oraz ogólną cyfryzację jako najbardziej pożądane obszary specjalizacji w przyszłości.
Obszary różnic:
• Zadowolenie z edukacji formalnej: Polacy (19% pozytywnie) wyrażają znacznie niższe zadowolenie z otrzymanej edukacji formalnej w porównaniu do średniej globalnej, gdzie 60% uważało ją za użyteczną.
• Percepcja kosztów i czasu: Polacy częściej wskazują koszty jako barierę (50% vs. 44% globalnie), natomiast rzadziej brak czasu (20% vs. 31% globalnie).
• Odpowiedzialność pracodawców: Polacy silniej niż globalnie, ale podobnie do średniej europejskiej, akcentują odpowiedzialność firm za ciągłe szkolenie pracowników.
• Priorytet kompetencji: W Polsce języki obce zajmują najwyższe miejsce wśród kluczowych kompetencji przyszłości, podczas gdy globalnie priorytetem są technologia i cyfryzacja, a języki są wymieniane później.
• Edukacja finansowa: Brak edukacji finansowej jest specyficznym i wyraźnym problemem wskazywanym przez Polaków, nieujętym w ogólnych wnioskach raportu dla innych regionów.
Jak Santander inwestuje w rozwój kompetencji i przyszłość rynku pracy
Jak podkreślają autorzy – raport „Kompetencje jutra” to nie tylko analiza, ale i plan działania. Ana Botín, Przewodnicząca Grupy Santander, podkreśla, że firmy muszą być częścią rozwiązania. Santander od 28 lat wspiera edukację, inwestując ponad 2,4 miliarda euro w inicjatywy edukacyjne. W latach 2023–2026 Santander zobowiązał się przeznaczyć 400 milionów euro na edukację, zwiększanie szans na rynku pracy i rozwój przedsiębiorczości. Poprzez platformy takie jak Santander Open Academy, firma oferuje bezpłatny dostęp do światowej klasy szkoleń i narzędzi, współpracując z prestiżowymi uniwersytetami i instytucjami edukacyjnymi, aby przeciwdziałać wykluczeniu edukacyjnemu i wspierać wykorzystywanie szans płynących z cyfrowej rewolucji.
Zmiana paradygmatu edukacji z jednorazowego etapu na proces trwający całe życie jest nieunikniona. Wyniki raportu podkreślają pilną potrzebę współpracy między sektorem publicznym, uczelniami i biznesem, aby sprostać wyzwaniom przyszłości i umożliwić ludziom rozwijanie kompetencji niezbędnych do prosperowania w erze cyfrowej.
Pełen raport dostępny jest pod tym linkiem.
Czytaj też:
Adnotacja: informacje zawarte w artykule oparte są na danych z raportu „Tomorrow’s skills” (2025) oraz informacji prasowej „Sztuczna inteligencja zmienia rynek pracy – Polacy gotowi, ale brakuje im wsparcia”.
Fotografia: Lynn Kintziger, Unsplash