Zanieczyszczenie plastikiem to jedno z największych wyzwań naszych czasów – podkreśla ONZ z okazji Światowego Dnia Środowiska 2025. Tegoroczne obchody przebiegają pod hasłem „Beat Plastic Pollution”. Organizacja UNEP/GRID-Warszawa apeluje o zaangażowanie społeczne i realne zmiany na poziomie jednostek, firm i rządów.
5 czerwca obchodzimy Światowy Dzień Środowiska – jedno z najważniejszych świąt ekologicznych, celebrowane globalnie już od 1973 roku. Dzień ten został ustanowiony w 1972 roku przez Zgromadzenie Ogólne ONZ, upamiętniając decyzję o utworzeniu Programu Narodów Zjednoczonych ds. Środowiska (UNEP) podjętą podczas przełomowej Konferencji Sztokholmskiej. Tegoroczne obchody odbywają się pod hasłem „Beat Plastic Pollution” (Zakończmy zanieczyszczenie plastikiem), zwracając uwagę na narastający kryzys związany z tworzywami sztucznymi. To moment nie tylko na refleksję, ale przede wszystkim na realne działania.
Problem, który nie jest już przyszłością, lecz teraźniejszością
Plastik, który kiedyś był postrzegany jako „cud nowoczesnej nauki” z „niekończącymi się możliwościami”, stał się globalnym zagrożeniem. Problem zanieczyszczenia plastikiem nie jest już wyzwaniem przyszłości – to zagrożenie tu i teraz. Oto kluczowe statystyki, które to potwierdzają:
• Świat produkuje ponad 400 milionów ton plastiku rocznie.
• Niemal połowa tej produkcji to produkty jednorazowego użytku.
• Zaledwie 9% z nich podlega recyklingowi.
• Nawet 11 milionów ton plastiku trafia każdego roku do ekosystemów wodnych, takich jak jeziora, rzeki i morza.
• Mikroplastik jest obecny w powietrzu, żywności i wodzie, a według szacunków każdy człowiek może spożywać nawet 50 tysięcy mikrocząsteczek plastiku rocznie. Mikroplastik znaleziono nawet w ludzkich tętnicach, mózgu i mleku matki.
Plastik „pozostaje w oryginalnym stanie niemal w nieskończoność – na zawsze i na zawsze”, co oznacza, że „wnuki nie zobaczą jego końca”. Uzależniliśmy się od masowej produkcji plastiku, a to „coś poszło nie tak” w tej bajce.
Kiedyś plastic był fantastic
Od lat 50. XX wieku plastik stał się tak wszechobecny, że dziś znajduje zastosowanie we wszystkim – od zabawek dla dzieci i sprzętu medycznego po kosmetyki i samoloty. Choć kiedyś był uznawany za cudowny materiał, dziś wiemy, jak ogromne szkody zanieczyszczenie plastikiem wyrządza ekosystemom, klimatowi, zdrowiu ludzi i gospodarce.
Wyzwanie i międzynarodowe negocjacje
Tegoroczne święto nabiera dodatkowego znaczenia w obliczu trwających, przełomowych negocjacji międzynarodowych nad prawnie wiążącym porozumieniem w sprawie ograniczenia zanieczyszczeń plastikowych. To kluczowy moment, aby odzyskać kontrolę nad naszą przyszłością.
Jak podkreśla Maria Andrzejewska, dyrektor generalna UNEP/GRID-Warszawa:
Nie możemy dłużej udawać, że plastik znika, gdy go wyrzucimy. On wraca—do naszych mórz, powietrza, jedzenia. Zamknięcie jego obiegu to jedyny sposób, by odzyskać kontrolę nad naszą przyszłością.
Działania na rzecz nowej historii
Aby napisać „nową historię” i uwolnić naszą przyszłość od zanieczyszczenia plastikiem, musimy podjąć zdecydowane kroki:
• Eliminować niepotrzebne plastiki.
• Przeprojektowywać produkty w celu umożliwienia ich ponownego użycia, naprawy i zmiany przeznaczenia (repurpose).
• Przełamać nawyk masowej produkcji i konsumpcji.
Rola UNEP/GRID-Warszawa w Polsce
UNEP/GRID-Warszawa, polski partner Programu Narodów Zjednoczonych ds. Środowiska (UNEP), od ponad trzech dekad aktywnie wspiera zrównoważony rozwój w Polsce. Organizacja została ustanowiona w 1991 roku na mocy porozumienia pomiędzy ONZ a Rządem Polskim i działa jako jeden z ośrodków globalnej sieci GRID, koncentrując się na efektywnym zarządzaniu zasobami środowiska. Jej działania obejmują edukację ekologiczną, kampanie społeczne oraz inicjatywy na rzecz ochrony bioróżnorodności, propagując postawę odpowiedzialności za środowisko w społeczeństwie i biznesie.
W ramach obchodów Światowego Dnia Środowiska, UNEP/GRID-Warszawa zachęca do zaangażowania:
• Poprzez ograniczenie plastiku w codziennym życiu.
• Poprzez udział w lokalnych inicjatywach na rzecz planety.
Światowy Dzień Środowiska to nie tylko okazja do refleksji nad kondycją naszej planety, ale również moment, w którym każdy z nas może stać się częścią zmiany. To święto naszej odpowiedzialności, które przypomina nam, że Ziemia jest jedyna, a nasza przyszłość zależy od tego, jak ją potraktujemy dzisiaj.
Źródło: UNEP
Fotografia: Anastasiya, Adobe Photostock