Światowa żegluga morska odgrywa kluczową rolę w globalnym handlu, odpowiadając za transport około 90% towarów. Jednocześnie sektor ten jest znaczącym źródłem emisji gazów cieplarnianych, przyczyniając się do około 2,8% globalnych emisji CO2, a w Unii Europejskiej nawet do 3-4%. W obliczu rosnącej presji na redukcję wpływu na klimat, przyszłość żeglugi morskiej coraz wyraźniej rysuje się […]
Światowa żegluga morska odgrywa kluczową rolę w globalnym handlu, odpowiadając za transport około 90% towarów. Jednocześnie sektor ten jest znaczącym źródłem emisji gazów cieplarnianych, przyczyniając się do około 2,8% globalnych emisji CO2, a w Unii Europejskiej nawet do 3-4%. W obliczu rosnącej presji na redukcję wpływu na klimat, przyszłość żeglugi morskiej coraz wyraźniej rysuje się pod znakiem elektryfikacji i zastosowania paliw niskoemisyjnych.
Elektryczny Napęd: Rozwiązanie na Krótsze Dystanse
Na krótszych trasach, takich jak przeprawy promowe czy żegluga śródlądowa, statki coraz częściej przechodzą na napęd elektryczny zasilany bateriami, aby ograniczyć emisje. Przykładem jest prom Mondorf na Renie w Niemczech, który od lutego korzysta wyłącznie z silnika elektrycznego zasilanego energią odnawialną, zastępując dymiący silnik spalinowy. Firma Lux Werft und Schifffahrt przekształciła już około 20 statków pasażerskich na napęd elektryczny. Dotacje federalne w Niemczech, pokrywające do 80% kosztów, były kluczowe dla umożliwienia takich konwersji. Norwegia przoduje na świecie w wykorzystaniu statków zasilanych bateriami; ponad 40% ze 199 promów w zachodnich fiordach jest już w pełni elektrycznych, a w całym kraju działa 70 promów elektrycznych. W Hiszpanii uruchomiono nowy prom elektryczny łączący Ibizę z Formenterą.
Silniki elektryczne oferują szereg korzyści środowiskowych i operacyjnych. Redukują emisję toksycznych gazów i cząstek stałych, poprawiając lokalną jakość powietrza. Wymagają mniej konserwacji niż silniki diesla i w dłuższej perspektywie mogą być tańsze w eksploatacji na krótszych trasach. Technologia elektryczna jest również bezpieczniejsza, eliminując obecność łatwopalnego oleju napędowego na pokładzie i ryzyko rozlania paliwa. Dodatkowo, elektryczne statki generują mniej hałasu, co wpływa na komfort pasażerów i załogi oraz ogranicza zanieczyszczenie hałasem w portach i na obszarach przybrzeżnych.
Specjalna stacja ładowania Volta 1 pozwala uzupełnić baterię o pojemności 2782 kWh w zaledwie dwie godziny. To element strategii osiągnięcia neutralności klimatycznej przez port do 2050 roku.
Porty jako Katalizatory Zmian: Przykład Antwerpii-Brugii
Porty odgrywają kluczową rolę w transformacji energetycznej sektora morskiego. Ważnym europejskim osiągnięciem w tym obszarze jest uruchomienie przez Port Antwerpia-Brugia 19 maja 2025 roku Volta 1, pierwszego w pełni elektrycznego holownika typu RSD w Europie. Jest to konkretny krok w realizacji celu portu, jakim jest osiągnięcie neutralności klimatycznej do 2050 roku. Holownik Volta 1, opracowany we współpracy z firmą Damen, jest całkowicie bezemisyjny. Posiada baterię o pojemności 2782 kWh, którą można naładować w dwie godziny za pomocą stacji ładowania o mocy 1,5 MW. Zapewnia siłę holowania 70 ton i zasięg do 12 godzin pracy. Inwestycja w elektryczne holowniki jest szczególnie istotna, gdyż służba holownicza odpowiada za niemal 85% emisji CO2 związanych z operacjami portowymi.
Port Antwerpia-Brugia stawia na różnorodność technologii, testując holowniki zasilane wodorem (Hydrotug) i metanolem (Methatug), aby określić najlepsze rozwiązania pod względem emisji, kosztów i wydajności. Port dąży do stania się „portem wielopaliwowym”, oferującym alternatywy niskoemisyjne obok tradycyjnych paliw. Inicjatywy takie jak Volta 1 pokazują, że porty aktywnie integrują zrównoważone technologie w swoich działaniach.
Wyzwania Długich Dystansów i Paliwa Alternatywne
Podczas gdy napęd elektryczny sprawdza się na krótszych trasach, podróże oceaniczne pozostają wyzwaniem ze względu na ograniczenia technologii baterii na długich dystansach. Statki mogą pokonać bezemisyjnie dystanse do 15 000 km, co pozwoliłoby na przykład na rejs z Nowego Jorku do Lizbony, ale znacznie dłuższe trasy wymagają alternatywnych rozwiązań lub przystanków na wymianę baterii.
Jednym z podejść są statki hybrydowe, które łączą napęd elektryczny z tradycyjnymi silnikami zasilanymi np. LNG, biodieslem lub innymi paliwami niskoemisyjnymi. Prom Saint-Malo na Kanale Angielskim wykorzystuje baterie w pobliżu wybrzeża i w porcie, a na otwartym morzu polega na silniku LNG. Innym rozwiązaniem jest system wymiany baterii, stosowany na rzece Jangcy w Chinach, gdzie statki wymieniają zużyte baterie na naładowane na kolejnych przystankach, oraz w porcie Rotterdam w Holandii, gdzie wymiana trwa zaledwie 15 minut.
Dla najdłuższych tras morskich, przyszłość leży w paliwach alternatywnych. Biodegradowalny metanol jest obecnie postrzegany jako obiecujące rozwiązanie. Trwają badania nad zastosowaniem wodoru, zielonego amoniaku i e-paliw (paliw syntetycznych produkowanych z zielonego wodoru). Ogniwa paliwowe (FC) mogą służyć jako główne źródło zasilania w systemach hybrydowych, oferując wysoką wydajność i niemal zerową emisję.
Globalny Postęp i Perspektywy
Mimo że statki czysto elektryczne stanowią obecnie niewielką część globalnej floty handlowej (około 0,3%, czyli 207 jednostek operacyjnych i 47 zamówionych, według danych z 2024 roku), ich liczba rośnie, a jednostki są coraz większe. Chiny wprowadziły do eksploatacji w pełni elektryczny kontenerowiec Green Water 01, zdolny do przewozu 10 000 ton ładunku. Australia buduje duży elektryczny prom Incat Hull 096, który połączy Argentynę z Urugwajem.
Popyt na hybrydowe i w pełni elektryczne silniki rośnie każdego roku i od 2019 roku wzrósł czterokrotnie. Region Azji i Pacyfiku obecnie przoduje w budowie statków elektrycznych, ale Europa, wspierana unijnymi celami dekarbonizacji, szybko nadrabia zaległości. Kluczowe znaczenie mają regulacje, takie jak te wprowadzane przez IMO i UE, w tym wymóg, aby do 2030 roku wszystkie europejskie porty zainstalowały przyłącza lądowe o wysokiej wydajności, pozwalające statkom na korzystanie z lokalnej energii elektrycznej podczas postoju (tzw. cold ironing).
Podsumowanie
Transformacja sektora żeglugi w kierunku zrównoważonej przyszłości jest w toku. Rozwój technologii baterii, systemów napędu elektrycznego i hybrydowego, a także paliw alternatywnych, w połączeniu z inwestycjami w infrastrukturę portową, otwiera drogę do znaczącej redukcji emisji. Przykłady takie jak elektryczny holownik Volta 1 w Porcie Antwerpia-Brugia czy liczne elektryczne promy w Norwegii pokazują, że technologia jest dostępna, a postęp jest możliwy. Aby przyspieszyć ten proces, niezbędne są dalsze wsparcie finansowe, innowacje i polityczna wola do stworzenia ram prawnych, które uczynią ekologiczne rozwiązania bardziej konkurencyjnymi. Perspektywy dla elektryfikacji żeglugi są pozytywne, a w nadchodzących latach możemy spodziewać się dynamicznego rozwoju w tym obszarze.
Fotografie: Port of Antwerp Bruges